Nghịch lý học phí

Có ít nhất 3 nghịch lý trong đề án này, chỉ xét trong phạm vi bậc giáo dục phổ thông. 

Thứ nhất, đó là tại sao phải thu học phí bậc mầm non, trong khi đối tượng này lại được chăm sóc sức khỏe miễn phí?

Theo bộ trưởng Bộ GD-ĐT, năm 2008, cả nước có 3,4 triệu học sinh (HS) mầm non được đến trường, trong số hơn  6 triệu HS;chi phí giáo dục cho mỗi HS là 2,56 triệu đồng/năm. Nếu bậc mầm non được học miễn phí, khoảng 2,6 triệu cháu chưa học mầm non còn lại sẽ đến trường ngay thì Nhà nước phải chi đến 15.000 tỉ đồng.

Khoản chi rất lớn, làm cho các trường ĐH, CĐ, dạy nghề công lập và hơn 90% trường THPT công lập phải ngừng hoạt động! Đó là lý do Bộ GD-ĐT phải thu phí bậc mầm non. Quyết định đó đồng nghĩa với việc hơn 2,6 triệu cháu ở lứa tuổi mầm non không được đến trường. Các cháu này sẽ bị thiệt thòi như thế nào khi bước vào cấp 1?

Thứ hai, tại sao vẫn thu học phí ở bậc THCS, trong khi Nhà nước đang thực hiện việc phổ cập bậc học này trong toàn dân và dự kiến đến năm 2010 sẽ hoàn thành? Đã là phổ cập, giáo dục có tính bắt buộc, sao lại thu học phí; nếu thu học phí, làm sao hoàn thành được kế họach này vào năm 2010?

Câu hỏi này không thấy Bộ GD-ĐT trả lời cụ thể mà chỉ dẫn ra một số liệu đáng suy nghĩ: Năm 2008, cả nước có hơn 6 triệu HS THCS với tổng thu học phí từ nguồn HS này là 2.000 tỉ đồng, tương ứng kinh phí đào tạo hơn 850.000 HS bậc học này. Điều nghịch lý là việc thu học phí sẽ làm kế hoạch phổ cập THCS cả nước vào năm 2010 có thể bị phá sản, hoặc giả có hoàn thành thì đó chỉ là thành quả của bệnh thành tích cố hữu của ngành giáo dục.

Thứ ba, tại sao trường công lập lại thu phí? Câu hỏi này Bộ GD-ĐT dễ trả lời nhất: Do xã hội hóa giáo dục, Nhà nước và nhân dân cùng làm, để tăng quy mô đào tạo.

Trong đề án, mức học phí bậc phổ thông bằng 6% thu nhập của hộ gia đình, cũng có thể chấp nhận được. Nhưng
ai bảo đảm ngoài mức học phí này, người dân sẽ không phải đóng thêm khoản nào khác?

Bậc giáo dục phổ thông hiện nay công, tư, bán công nhập nhằng, bởi loại hình trường nào cũng phải đóng học phí (trừ tiểu học công lập). Hệ thống trường tư thục, dân lập còn quá yếu kém. Có rất ít trường tư bậc phổ thông đạt chất lượng mà mức học phí có thể chấp nhận được.

Đó là vấn đề Bộ GD-ĐT cần quan tâm trong tiến trình xã hội hóa giáo dục, nghĩa là phải xây dựng cho được hệ thống trường học công lập và dân lập đều lớn mạnh. Từ đó mới giảm bớt gánh nặng cho ngân sách và tạo được sự công bằng trong việc học tập của toàn dân.

Theo thống kê của Bộ GD-ĐT, đến tháng 6-2008, nước ta có 390.000 người ở độ tuổi từ 15-35 mù chữ; trên 36 tuổi là 1,3 triệu người. Nếu đề án học phí của ngành GD-ĐT tính toán sai, có thể số người mù chữ ở nước ta được “trẻ hóa” trong thời gian tới!