Để ngành xuất bản tạo bước đột phá

Sáng 8-5 tại TPHCM, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tổ chức Hội thảo "Thể chế hóa định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản".

Những yêu cầu mới của ngành xuất bản

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, cho biết Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cùng Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã đặt ra nhiều yêu cầu mới cho ngành xuất bản.

Theo ông, trên tinh thần đó, việc sửa đổi Điều 7 của Luật Xuất bản hiện hành được xem là nội dung trọng tâm. Ông nhấn mạnh cần xác định xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng - chính trị quan trọng, vừa là ngành kinh tế - công nghệ phát triển. Do đó, phương thức quản lý sẽ chuyển mạnh sang dựa trên dữ liệu số nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho các đơn vị phát triển.

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương), cho rằng trong bối cảnh ngành xuất bản đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khu vực và đẩy mạnh chuyển đổi số, việc nâng cao tiêu chuẩn cho các hoạt động chuyên môn sẽ góp phần khẳng định lại vị thế của sách trong đời sống văn hóa.

Từ thực tế đó, bà đề xuất bổ sung quy định cụ thể về Giải thưởng Sách Quốc gia trong Luật Xuất bản sửa đổi. Theo bà, giải thưởng cần được xem như một cơ chế khuyến khích sáng tạo quan trọng, tạo động lực để tác giả, dịch giả và các đơn vị làm sách đầu tư chiều sâu cho những tác phẩm có giá trị.

"Chỉ thị 04 đã yêu cầu nâng cao chất lượng Giải thưởng Sách quốc gia ngang tầm khu vực. Chúng ta cần thể chế hóa cụ thể giải thưởng vào một điều của Luật sửa đổi để giao đúng người, đúng việc; đồng thời giúp việc đầu tư, xã hội hóa giải được chính danh và đồng bộ hơn" - bà Linh nhấn mạnh.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng hệ thống đường sách tại TPHCM thời gian qua đã vượt ra khỏi vai trò mua bán sách đơn thuần để trở thành thiết chế văn hóa công cộng, nơi tổ chức các hoạt động giao lưu tri thức, tọa đàm, triển lãm và kết nối cộng đồng yêu sách. Tuy nhiên, mô hình này hiện vẫn thiếu hành lang pháp lý rõ ràng để phát triển ổn định và mở rộng quy mô.

Ông Lê Hoàng - Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TPHCM, đại diện Hội Xuất bản Việt Nam tại TPHCM - cho rằng Chỉ thị 04 đã xác định người đọc là trung tâm của hoạt động xuất bản, trong đó phát triển văn hóa đọc là đích đến quan trọng nhất.

Theo ông, việc sửa đổi Luật Xuất bản không nên chỉ tập trung vào các quy định mang tính kỹ thuật lập pháp, mà cần đặt văn hóa đọc thành một trụ cột rõ nét trong luật để tạo động lực phát triển và sức lan tỏa rộng rãi trong xã hội.

Xây dựng "hạ tầng tri thức đô thị"

Nhiều ý kiến cho rằng việc sửa đổi Luật Xuất bản cần theo hướng thể chế hóa các quan điểm lớn của Đảng, tạo điều kiện để ngành xuất bản chuyển mạnh sang mô hình hiện đại, ứng dụng công nghệ số và phát triển theo hướng công nghiệp văn hóa. 

Ông Lê Văn Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM, cho biết thành phố luôn xác định xuất bản là một trong những lĩnh vực giữ vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển văn hóa và tri thức.

Theo ông, để ngành sách tạo được bước đột phá, cần phát triển đồng bộ các yếu tố gồm hệ thống phát hành, đội ngũ người viết, cộng đồng độc giả và không gian đọc. Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương trong công tác bổ nhiệm và quản lý cán bộ nhằm bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn tại cơ sở.

Ông Bùi Hữu Toàn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, nhấn mạnh thành phố hiện là nơi tập trung đông các đơn vị xuất bản và hoạt động văn hóa đọc sôi động. Theo ông, Luật Xuất bản sửa đổi cần sớm bổ sung hành lang pháp lý cho những mô hình mới như Đường sách hay không gian đọc mở.

Lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho rằng việc chưa có quy định cụ thể khiến địa phương gặp nhiều khó khăn trong quản lý, vận hành cũng như định hướng phát triển lâu dài cho các thiết chế văn hóa đọc. Nếu được luật hóa, các mô hình này sẽ có cơ sở để kết nối hiệu quả hơn giữa các chủ thể trong ngành, góp phần hình thành hệ sinh thái nội dung đa lĩnh vực, nơi sách có thể liên kết với điện ảnh, truyền hình và công nghệ số để khai thác tốt hơn giá trị tài sản trí tuệ.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cho biết nhiều đại biểu thống nhất rằng ngành xuất bản hiện đang hoạt động trong môi trường số đa nền tảng với sự tham gia ngày càng lớn của các chủ thể mới. Vì vậy, phương thức quản lý cũng cần được đổi mới để phù hợp với thực tiễn.

"Sắp tới, quản lý không thể chỉ dựa vào công cụ hành chính truyền thống hay tăng thêm thủ tục để kiểm soát rủi ro. Chúng ta cần chuyển mạnh sang phương thức quản lý hệ sinh thái nội dung, dựa trên dữ liệu chuyên ngành và các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện đại", ông nhận định.

Ông cũng định hướng ban soạn thảo nghiên cứu mô hình tổ hợp, tập đoàn xuất bản chủ lực nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy sức mạnh văn hóa của ngành xuất bản. Theo Thứ trưởng, quá trình đổi mới cần gắn với xu hướng hội tụ giữa xuất bản, truyền thông và nội dung số để hình thành những chuỗi giá trị mới từ tài sản trí tuệ.