Điểm nóng xung đột ngày 2-2: Cơn ác mộng chiến lược của châu Âu

Suốt nhiều thập niên, châu Âu tự huyễn hoặc mình rằng địa chính trị luôn có những quy luật nhất định, đồng minh là chỗ dựa tin cậy và chủ quyền là điều bất khả xâm phạm. Thế nhưng, cuộc tranh luận xuyên Đại Tây Dương đầy gay gắt vừa qua cho thấy những niềm tin đó đang trên đà đổ vỡ.

Chuyên gia đã đưa ra một viễn cảnh ảm đạm: Châu Âu bị kẹp giữa một nước Nga mà họ luôn lo sợ, một cuộc xung đột ở Ukraine họ không thể tìm ra lối thoát và một nước Mỹ họ không còn tin tưởng nhưng vẫn phải dựa vào. 

Châu Âu đang mù mờ về vai trò của Nga trong tương lai, về độ tin cậy của Mỹ và về việc lục địa già có đang tự đẩy mình vào thế bế tắc chiến lược hay không.

Nga: Đối thủ sống còn hay chỉ là cái cớ?

Ông Pascal Boniface - Giám đốc sáng lập của Viện Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược Pháp (IRIS) - đã chỉ ra “nhận thức ngày càng sai lệch về các mối đe dọa” với châu Âu.

Ông bác bỏ quan điểm phổ biến rằng Nga có khả năng tấn công châu Âu trong tương lai. Khi khăng khăng cho rằng Nga là hiểm họa, châu Âu tự mắc kẹt trong niềm tin chỉ có Mỹ mới đảm bảo an ninh cho mình, khiến họ không dám chống lại yêu cầu từ Washington, ngay cả khi áp lực đó làm suy yếu chủ quyền châu Âu.

Ông Zachary Paikin - nhà nghiên cứu tại Viện Quincy - đi xa hơn khi lập luận châu Âu cứng rắn với Nga không phải do vấn đề an ninh, mà là vị thế.

Chấm dứt xung đột Ukraine thông qua đàm phán đòi hỏi châu Âu đối xử ngang hàng với Nga, một điều giới lãnh đạo châu Âu lo ngại làm suy yếu vị thế của họ trong trật tự quốc tế. Theo ông Paikin, nỗi lo đó đã âm thầm khiến lập trường chống Moscow trở nên cứng nhắc và kéo dài xung đột.

Ukraine: Cuộc xung đột đóng băng chiến lược châu Âu

Vấn đề Ukraine hiện diện trong mọi cuộc trao đổi, từ trên chiến trường tới khuôn khổ tư duy định hình chính sách châu Âu.

Ông Boniface lập luận châu Âu đã biến Ukraine thành trọng tâm trong toàn bộ quan điểm chiến lược, khiến đôi khi họ như bị che mờ mắt. “Châu Âu phát biểu như thể Nga sắp tiến quân về Berlin, trong khi Moscow vẫn đang ở miền Đông Ukraine” - ông nói.

Còn ông Paikin mô tả Ukraine trở thành vấn đề châu Âu giao phó quyền tự chủ chiến lược cho Washington. Bằng cách gắn chặt uy tín và quyền lực đạo đức với Kiev, châu Âu trao Mỹ quyền thống trị leo thang xung đột, hạn chế khả năng xoay sở trong thương mại, ngoại giao hay thậm chí cả tranh chấp lãnh thổ như Greenland.

Mỹ: Đồng minh hay đối thủ về ý thức hệ?

Nếu Nga là nỗi sợ hãi của châu Âu, Mỹ lại là nghịch lý.

Theo ông Boniface, ý tưởng về “thế giới phương Tây” thống nhất không còn là hiện thực. Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ chủ nghĩa đa phương và khuôn khổ giá trị châu Âu đang bám víu. Cuộc đối đầu giữa ông Donald Trump với châu Âu mang tính ý thức hệ, khi Washington muốn Brussels kiểm soát vấn đề di cư, từ bỏ quy định rườm rà và tự chịu trách nhiệm về an ninh.

Còn ông Paikin nhận định Mỹ ngày càng tập trung vào việc thống trị khu vực và cạnh tranh với Trung Quốc. Do đó, châu Âu vẫn quan trọng, nhưng ít quan trọng hơn nhiều so với trước đây. Sự thay đổi đó khiến châu Âu dễ bị tổn thương, đặc biệt khi họ tiếp tục dựa vào Washington và từ chối đa dạng hóa các mối quan hệ chiến lược.

Ẩn sâu dưới những lúng túng về Nga, Ukraine và Mỹ là nỗi bất an lớn hơn: Châu Âu mất đi tầm ảnh hưởng.

Ông Paikin lập luận phản ứng dữ dội trước khủng hoảng Greenland như một cái tát khiến châu Âu nhận ra họ cũng dễ bị tổn thương. Thứ đang bị đe dọa không chỉ là lãnh thổ, mà là địa vị.

Ông Boniface đồng tình, lưu ý sự đoàn kết của châu Âu bị thúc đẩy bởi cơn giận dữ của công chúng, khiến việc nhượng bộ trở thành cái giá đắt về mặt chính trị với giới lãnh đạo.

Hiện chưa rõ việc mắc kẹt giữa Nga, xung đột Ukraine và Mỹ có khiến châu Âu độc lập hơn hay phụ thuộc sâu sắc hơn che đậy dưới lớp vỏ kháng cự. Tuy nhiên, các chuyên gia đều cho rằng kỷ nguyên châu Âu nghiễm nhiên hưởng thụ sự bảo hộ, uy tín và quyền lực đạo đức cùng một lúc đã chấm dứt. Và lần này, Washington có thể sẽ không chìa tay giải cứu họ nữa.