Điểm nóng xung đột ngày 24-4: Phép thử với cấu trúc quyền lực của Iran

Trong nhiều thập niên, cố Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei có thể đoàn kết các trung tâm quyền lực khác nhau tại Iran. Sau khi ông bị ám sát, con trai Ayatollah Mojtaba Khamenei lên nắm quyền. Tuy nhiên, ông Mojtaba chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi được bổ nhiệm hồi tháng 3, và cách thức ông ra lệnh cho giới lãnh đạo cấp cao vẫn còn là bí ẩn, theo AP.

Hiện nay, trung tâm quyền lực nằm trong tay Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, gồm các quan chức dân sự và quân sự hàng đầu của Iran. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf là một chính trị gia kỳ cựu và có tiếng nói trong nội bộ, nổi lên như một gương mặt đại diện và người đàm phán chính với Mỹ.

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao gồm nhiều quan điểm chính trị khác nhau. Saeed Jalili - đối thủ chính trị của ông Qalibaf, kiên quyết phản đối Mỹ - đại diện cho lãnh tụ tối cao trong hội đồng, còn người đứng đầu là Tổng thống Masoud Pezeshkian.

Các thành viên theo đường lối cứng rắn gồm tân chỉ huy trưởng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) Ahmad Vahidi và tân Thư ký hội đồng Mohammad Bagher Zolghadr (cũng từng trong IRGC).

Giới chuyên gia cho rằng đàm phán với Mỹ sẽ là phép thử sức chống chịu của cấu trúc quyền lực Iran. Hội đồng đang đối mặt với những câu hỏi nên nhượng bộ tới mức nào để đạt được thỏa thuận với Mỹ, đặc biệt trong vấn đề hạt nhân. 

Mỹ muốn đảm bảo Iran không bao giờ có khả năng phát triển vũ khí hạt nhân, còn Iran từ lâu khẳng định chương trình vì mục đích hòa bình và họ có quyền làm giàu uranium.

Các thành viên Hội đồng tin tưởng Iran đang nắm ưu thế, đặc biệt là khả năng kiểm soát eo biển Hormuz. Họ cho rằng Iran nên chờ tới khi được cam đoan sẽ không bị tấn công trong tương lai, thậm chí chấp nhận rủi ro chiến sự bùng phát trở lại, bởi Tehran có thể chịu đựng kiên cường hơn Mỹ và đồng minh.

Song sau cùng, cuộc chiến và lệnh phong tỏa của Mỹ đang siết chặt nền kinh tế mong manh của nước này. Một thỏa thuận dỡ bỏ lệnh trừng phạt có thể giúp giới lãnh đạo củng cố quyền lực.

Theo nhà báo Arash Azizi, ông Qalibaf (64 tuổi) là gương mặt tiềm năng nhất thu hẹp khoảng cách giữa các phe phái ở Iran.

Ông Qalibaf là cựu tướng lĩnh trong IRGC, luôn giữ mối quan hệ mật thiết với lực lượng này trong suốt sự nghiệp chính trị. Trong vai trò thị trưởng Tehran từ năm 2005 đến 2017, ông Qalibaf nổi tiếng thực dụng, có khả năng hoàn thành cam kết như cải tổ hệ thống giao thông công cộng xuống cấp.

Đồng thời, ông Qalibaf có mối quan hệ thân thiết với gia đình Khamenei, cả hai đều xuất thân từ khu vực Mashhad ở phía Đông. Vị chính trị gia thân thiết với các nhân vật cấp cao trong IRGC - lực lượng nòng cốt trong mọi thỏa thuận với Mỹ.

“Ông Qalibaf có tầm ảnh hưởng chính trị trong IRGC nên được phe bảo thủ ủng hộ. Ông ấy cũng được phe cải cách và phe trung dung hậu thuẫn” - ông Azizi nói thêm.