Doanh nghiệp xoay xở ra sao trước sức ép chi phí? (*): Chủ động tái cấu trúc

GS-TS Hoàng Văn Cường - đại biểu Quốc hội khóa XIV, XV, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế Quốc dân - đã nêu nhiều giải pháp để doanh nghiệp (DN) ứng phó với sức ép chi phí.

* Phóng viên: Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang diễn biến phức tạp, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, theo ông, tác động rõ nhất đến kinh tế lúc này là gì?

- GS-TS HOÀNG VĂN CƯỜNG: Tác động rõ nhất hiện nay là nguồn cung dầu mỏ, kéo theo giá dầu tăng. Điều này khiến chi phí vận tải leo thang, từ đó đẩy chi phí sản xuất của nhiều ngành lên mức cao hơn, nhất là các lĩnh vực sử dụng nhiều năng lượng. Không chỉ DN, chi tiêu đi lại của người dân cũng bị ảnh hưởng, góp phần làm mặt bằng giá hàng hóa tăng, tạo áp lực lạm phát theo hướng "chi phí đẩy". Đây là yếu tố tác động mạnh đến cả nền kinh tế và đời sống xã hội.

Bên cạnh đó, việc lãi suất vẫn duy trì ở mức tương đối cao khiến dư địa điều hành chính sách tiền tệ trở nên hạn chế. Chi phí vốn tăng làm giảm biên lợi nhuận, buộc nhiều DN phải thu hẹp sản xuất hoặc chuyển hướng sang các kênh bảo toàn tài sản an toàn hơn.

Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, những biến động bên ngoài còn tác động trực tiếp đến thị trường xuất khẩu. Khi giá cả toàn cầu tăng, sức mua suy giảm, nhu cầu nhập khẩu cũng đi xuống, khiến đầu ra của hàng hóa Việt Nam bị thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, DN hiện phải đối mặt cùng lúc nhiều áp lực như: chi phí đầu vào tăng, tỉ giá biến động và rủi ro từ thị trường xuất khẩu. Việc duy trì ổn định sản xuất - kinh doanh vì vậy trở nên khó khăn hơn khi cả đầu vào lẫn đầu ra đều chịu tác động bất lợi.

* Theo ông, nhóm ngành nào đang chịu sức ép lớn nhất trong giai đoạn này?

- Chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất là những lĩnh vực tiêu thụ nhiều nhiên liệu như vận tải hàng không, vận tải đường bộ, đường biển và hệ thống logistics. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận hành của các ngành này lập tức đội lên, đồng thời còn đối mặt nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.

Tác động không dừng lại ở ngành vận tải mà lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Chi phí vận chuyển tăng kéo theo giá hàng hóa và dịch vụ leo thang, gây áp lực lên các ngành sản xuất và tiêu dùng trong nước.

Đối với DN xuất khẩu, khó khăn còn chồng chất khi vừa chịu ảnh hưởng từ chi phí logistics tăng, vừa đối mặt nguy cơ đứt gãy vận tải quốc tế và thiếu hụt nguyên liệu đầu vào.

Ở thị trường nội địa, giá xăng dầu tăng làm giảm thu nhập khả dụng của người dân, buộc họ phải thắt chặt chi tiêu. Điều này tác động trực tiếp đến các ngành dịch vụ và thương mại, vốn phụ thuộc lớn vào sức mua của thị trường.

* Bên cạnh áp lực chi phí trước mắt, nhiều ý kiến lo ngại rủi ro lớn hơn nằm ở việc gián đoạn đơn hàng, thu hẹp thị trường và dòng vốn quốc tế chững lại. Theo ông, đâu là thách thức đáng lo nhất?

- Trong trung và dài hạn, biến động giá dầu cùng xung đột tại Trung Đông được dự báo sẽ ảnh hưởng đáng kể đến tăng trưởng kinh tế toàn cầu, từ đó tác động trực tiếp đến tiêu dùng và thương mại quốc tế.

Một trong những thách thức lớn nhất là nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng. Nguyên liệu đầu vào của nhiều DN Việt Nam vẫn phụ thuộc nhập khẩu và vận tải quốc tế, nên khi xảy ra gián đoạn, chi phí sẽ tăng cao, thậm chí dẫn đến thiếu hụt nguồn cung.

Ở chiều ngược lại, hoạt động xuất khẩu cũng đối mặt nhiều rủi ro khi việc vận chuyển gặp khó khăn, trong khi nhu cầu từ các thị trường quốc tế suy giảm. Điều này khiến DN rơi vào thế "kẹp giữa": chi phí đầu vào tăng nhưng đầu ra lại thu hẹp.

Trong bối cảnh xuất khẩu vẫn là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế Việt Nam, những áp lực này sẽ tác động mạnh đến khu vực DN, đặc biệt là các ngành sản xuất và xuất khẩu chủ lực.

* Vậy theo ông, trước những biến động khó lường từ bên ngoài, DN Việt Nam cần ưu tiên những giải pháp gì ngay lúc này để giảm thiểu rủi ro và giữ ổn định hoạt động?

- Trước mắt, DN cần chủ động tái cấu trúc hoạt động sản xuất theo hướng tiết kiệm năng lượng, tối ưu chi phí và tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế, nhằm giảm phụ thuộc các nguồn cung có nguy cơ đứt gãy. Với những DN phụ thuộc lớn vào logistics, việc chủ động đa dạng hóa nguồn cung ứng là yếu tố then chốt để duy trì hoạt động sản xuất ổn định. Đồng thời, các DN xuất khẩu cũng cần mở rộng và đa dạng hóa thị trường, tránh phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Trong bối cảnh lãi suất có thể duy trì ở mức cao, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng sẽ khó khăn hơn. Vì vậy, DN cần tính toán đa dạng hóa nguồn vốn, từ phát hành trái phiếu, cổ phiếu đến huy động từ các quỹ đầu tư, nhằm bảo đảm dòng tiền cho hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Ở chiều ngược lại, bối cảnh địa chính trị biến động cũng mở ra những cơ hội mới. Xung đột tại Trung Đông đang làm thay đổi dòng vốn đầu tư toàn cầu. Những trung tâm tài chính như Dubai hay Abu Dhabi (UAE) có thể không còn được xem là "điểm đến an toàn" như trước, từ đó tạo cơ hội để Việt Nam thu hút dòng vốn quốc tế, nhất là khi các trung tâm tài chính quốc tế tại TP HCM và Đà Nẵng bắt đầu vận hành.

Bên cạnh đó, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu cũng mở ra cơ hội để DN Việt Nam tham gia sâu hơn vào các thị trường mới, trong đó có khu vực Trung Đông, khi các nhà cung cấp truyền thống bị gián đoạn.

* Từ góc độ chính sách, Nhà nước cần có những giải pháp gì để vừa hỗ trợ kịp thời vừa nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế?

- Về phía Nhà nước, cần điều hành chính sách tài khóa linh hoạt theo hướng mở rộng để hỗ trợ DN và nền kinh tế. Trước mắt, cần xem xét giảm các loại thuế, phí liên quan xăng dầu như thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, cũng như chi phí bến bãi… nhằm hạ áp lực chi phí đầu vào. Các biện pháp này cần được điều chỉnh kịp thời theo diễn biến thị trường.

Bên cạnh đó, năm 2026 mở đầu cho giai đoạn phát triển 2026 - 2030, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, nâng cao năng lực điều hành và tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài. 

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 25-3