Âm nhạc cộng đồng - Hòa điệu cùng hồn phố

Dự án "Âm nhạc cuối tuần" là chuỗi hoạt động biểu diễn nghệ thuật phục vụ công chúng tại Nhà Bát Giác, Vườn hoa Lý Thái Tổ (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội). Chương trình được tổ chức định kỳ vào chủ nhật hằng tuần, với các khung giờ khác nhau, buổi diễn đầu tiên vào ngày 25-1, đã diễn ra thành công ngoài mong đợi.

Âm nhạc đến với công chúng

Các tiết mục được dàn dựng chất lượng, đa dạng về loại hình như: Biểu diễn nhạc cụ truyền thống, thanh nhạc, múa, nhạc cụ phương Tây... lan tỏa tinh thần trẻ trung, sáng tạo, góp phần đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ và du khách quốc tế "Âm nhạc cuối tuần" mỗi chủ nhật hằng tuần bên hồ Gươm sôi động, đã kết nối con người bằng những giai điệu, làm mềm nhịp sống đô thị, và nuôi dưỡng một đời sống văn hóa bền vững giữa lòng thủ đô Hà Nội. Không cần vé vào cửa, không rào cản không gian, "Âm nhạc cuối tuần" vang lên giữa lòng Hà Nội như một phần nhịp sống quen thuộc, nhẹ nhàng mà sâu lắng.

Người yêu nhạc đang rất yêu thích chương trình "Hát lên tình yêu Đà Lạt" - thuộc dự án "Thành phố sáng tạo âm nhạc" của Đà Lạt - khi tham gia mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO. "Hát lên tình yêu Đà Lạt" được tổ chức định kỳ vào các tối thứ sáu và thứ bảy hằng tuần tại sân khấu khu trung tâm Hòa Bình và khu phố đi bộ Trần Quốc Toản (TP Đà Lạt). Chương trình được tổ chức từ nguồn kinh phí xã hội hóa và phục vụ miễn phí đối với người dân và du khách.

Bên cạnh "Hát lên tình yêu Đà Lạt" tại Đà Lạt còn có "Phố bên đồi" nằm trong khuôn khổ Dự án IMPLEMENT của UNESCO nhằm khuyến khích các thành phố tại Việt Nam tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của tổ chức này. "Phố bên đồi" sẽ giúp các bạn trẻ yêu âm nhạc được học hỏi về sáng tác, biểu diễn từ các chuyên gia, nghệ sĩ trong nước và quốc tế. "Phố bên đồi" đã biểu diễn buổi đầu tiên mang tên "Chào đón Tết 2026".

Bà Phạm Thị Thanh Hường - đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, cho biết: "Đà Lạt không chỉ có phong cảnh đẹp, có di sản đẹp mà thực sự tâm hồn của người Đà Lạt cũng rất đẹp. Hy vọng rằng sự ủng hộ của các gia đình, của các cơ sở đào tạo, các thầy cô sẽ giúp cho các bạn trẻ dùng âm nhạc để kể những câu chuyện truyền cảm hứng cho nhau thông qua "Phố bên đồi".

Đánh thức đô thị bằng âm nhạc

Khi âm nhạc bước ra không gian đô thị, lễ hội đa trải nghiệm xuất hiện như một cách tổ chức mới nhằm kéo dài và làm dày trải nghiệm của công chúng. Thay vì tập trung toàn bộ vào sân khấu, mô hình này mở rộng không gian thưởng thức sang ẩm thực, nghệ thuật thị giác, mua sắm sáng tạo và các hoạt động cộng đồng.

Tại TP HCM, âm nhạc ngày càng hiện diện rõ trong không gian công cộng, từ công viên đến các sự kiện văn hóa ngoài trời. Thành phố không chỉ là nơi diễn ra các đêm diễn mà còn là "phòng thí nghiệm" cho những cách kết nối âm nhạc với du lịch, ẩm thực, mua sắm và sáng tạo. Người đến xem nhạc không chỉ mua vé mà còn chi tiêu cho dịch vụ đi kèm, tạo ra chuỗi giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ biểu diễn.

Từ sự bùng nổ của concert đến các lễ hội âm nhạc đa trải nghiệm, âm nhạc đang dần bước ra khỏi khuôn khổ sân khấu để gắn chặt hơn với không gian công cộng và đời sống đô thị. Thực tiễn tại TP HCM cho thấy, đây vừa là cơ hội phát triển công nghiệp văn hóa, vừa đặt ra bài toán chuẩn hóa để hướng tới tính bền vững. Concert trở thành một sự kiện xã hội, nơi cảm xúc cá nhân được cộng hưởng trong không gian tập thể.

Theo NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM, việc âm nhạc dần bước ra không gian công cộng phản ánh một nhu cầu tất yếu của đời sống đô thị. Khi nghệ thuật không còn bó hẹp trong khán phòng mà gắn với sinh hoạt cộng đồng, trải nghiệm văn hóa trở nên gần gũi cũng như sức lan tỏa lớn hơn, hiệu quả hơn.

Thời gian qua, nhiều dự án âm nhạc phục vụ cộng đồng tại TP HCM đã được tổ chức tại các địa điểm như Bưu điện TP HCM, đường đi bộ Nguyễn Huệ, công viên bờ sông Sài Gòn, công viên sáng tạo... và đều tạo dấu ấn với khán giả, các chương trình nghệ thuật không chỉ là giải trí mà còn lan tỏa tình yêu nghệ thuật, nâng cao văn hóa cộng đồng.

Cần cơ chế hỗ trợ

Dẫu vậy, phía sau sự sôi động vẫn tồn tại những giới hạn. Thị trường biểu diễn vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các sự kiện "bom tấn", giữa những đợt cao trào, đời sống âm nhạc đô thị dễ rơi vào khoảng lặng, khiến dòng chảy trải nghiệm bị đứt gãy. Phần lớn các dự án âm nhạc cộng đồng hiện nay đều hoạt động theo hình thức tự phát hoặc bán chuyên. Kinh phí tổ chức chủ yếu đến từ sự đóng góp của nghệ sĩ, nhóm tổ chức hoặc một số nhà hảo tâm nhỏ lẻ.

Chính vì vậy, việc duy trì đều đặn các chương trình là bài toán không dễ. Theo những người trong cuộc, chi phí cho âm thanh, ánh sáng, xin giấy phép tổ chức đã là gánh nặng, trong khi các nghệ sĩ tham gia hầu như không nhận cát-xê. Nếu không có sự ủng hộ lâu dài, chương trình rất dễ gián đoạn.

Theo nhiều ý kiến, để âm nhạc trong không gian công cộng phát triển bền vững, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bên. Chính quyền địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ không gian, thủ tục tổ chức và định hướng hoạt động. Doanh nghiệp có thể đồng hành bằng các hình thức tài trợ văn hóa, thay vì chỉ tập trung vào sự kiện mang tính thương mại.

Bên cạnh đó, sự tham gia của nghệ sĩ có tên tuổi, sẽ góp phần tạo hiệu ứng lan tỏa giúp các chương trình tiếp cận công chúng nhiều hơn. Âm nhạc trong không gian công cộng không đơn thuần là câu chuyện của sân khấu hay tiết mục. Đó là một phần của bài toán xây dựng đời sống văn hóa đô thị, nơi nghệ thuật hiện diện tự nhiên, gần gũi và phục vụ cộng đồng. Khi những giai điệu vang lên giữa công viên, quảng trường... âm nhạc sẽ làm cho thành phố trở nên thân thiện hơn, giàu cảm xúc hơn…