Iran mở đường qua "yết hầu" Hormuz cho tàu thuyền Nhật Bản, thu phí “lối đi an toàn”?

Tehran sẵn sàng cho phép tàu thuyền Nhật Bản đi qua eo biển Hormuz - Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi phát tín hiệu như vậy trong cuộc phỏng vấn với hãng tin Kyodo ngày 20-3.

Không chỉ vậy, ông Araghchi khẳng định Iran đang thảo luận với Nhật Bản liên quan đến giải pháp đảm bảo an toàn khi tàu hàng Nhật Bản đi qua khu vực đang phong tỏa.

Nhiều năm qua, eo biển Hormuz là tuyến đường hàng hải huyết mạch, cung cấp đến 93% lượng dầu thô cho Tokyo.

Những thông tin trên xuất hiện sau cuộc điện đàm giữa Bộ trưởng Araghchi với người đồng cấp Nhật Bản Toshimitsu Motegi.

Phía Nhật Bản bày tỏ mối quan ngại sâu sắc khi số lượng lớn tàu hàng đang mắc kẹt tại vịnh Ba Tư, cũng như yêu cầu Iran có biện pháp đảm bảo an toàn.

Đáp lại, ông Araghchi nêu quan điểm: “Eo biển Hormuz vẫn mở. Nó chỉ đóng cửa đối với tàu thuyền đến từ những quốc gia tấn công chúng tôi. Với nước khác, tàu thuyền có thể lưu thông bình thường”.

Bộ trưởng Iran nhấn mạnh Tehran sẵn sàng cung cấp lộ trình an toàn nếu Tokyo liên hệ bàn thảo.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố “sẽ thật tốt” nếu Nhật Bản, Trung Quốc cũng như những quốc gia phụ thuộc dầu mỏ Trung Đông cùng tham gia bảo vệ tuyến đường hàng hải nói trên.

Gặp gỡ Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Nhà Trắng, ông Donald Trump không giấu thái độ thất vọng vì đồng minh không gửi chiến hạm đến hộ tống tàu dầu, rà phá thủy lôi.

“Mỹ không cần eo biển Hormuz, chúng tôi không cần dầu ở đó. Nhưng châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc đều cần. Vì vậy, họ phải nhúng tay vào việc này” - tổng thống Mỹ thẳng thừng.

Đáp lại, Thủ tướng Takaichi nói Tokyo chưa có quyết định cuối cùng về việc gửi Lực lượng Phòng vệ biển đến Trung Đông. Đồng thời, bà Takaichi nỗ lực kêu gọi một giải pháp ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng.

Cùng thời điểm, tạp chí chuyên cung cấp tin tức hàng hải hàng đầu ở Anh Lloyd’s List đưa ra nghi vấn về việc Iran thiết lập “hành lang an toàn có tính phí” tại eo biển Hormuz.

Theo báo cáo mới nhất từ Lloyd’s List, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang thắt chặt kiểm soát eo biển Hormuz, buộc mọi tàu thuyền di chuyển theo một hành lang hạn hẹp do Tehran phê duyệt.

Nguồn tin từ một số quan chức hàng hải tiết lộ ít nhất một nhà điều hành tàu dầu chi trả khoảng 2 triệu USD để Iran cho phép đi qua “hành lang an toàn”. 

Tính đến nay, theo Lloyd's List khoảng 9 tàu hàng đã sử dụng “hành lang an toàn” nói trên. Thay vì lộ trình thông thường, tàu hàng phải đi sát bờ biển Iran, băng qua đảo Larak để lực lượng hải quân IRGC kiểm tra trực tiếp trước khi thông hành.

Đáng chú ý, hai tàu chở khí đốt treo cờ Ấn Độ là Shivalik và Nanda Devi cũng vừa rời vùng Vịnh theo lộ trình như trên.

Các nguồn tin tiết lộ trước sức ép đứt gãy chuỗi cung ứng, chính phủ Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan, Iraq và Malaysia đang trực tiếp đối thoại với Tehran với mục đích dàn xếp “lối đi an toàn”. 

Áp dụng quy trình xét duyệt nghiêm ngặt, Tehran yêu cầu tất cả chủ tàu cung cấp chi tiết quyền sở hữu cùng điểm đến nếu muốn qua vùng Vịnh.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia an ninh cảnh báo ngay cả khi có “giấy thông hành” thì rủi ro vẫn rất lớn do tình trạng thiếu đồng bộ giữa các đơn vị IRGC, nghĩa là tàu hàng được đơn vị này cho qua vẫn có thể bị đơn vị khác bắt giữ.

Về phía Washington, Bộ trưởng Bộ Tài chính Scott Bessent cho biết Mỹ đang theo dõi sát sao tình hình. Giới chuyên gia nhận định dù chưa trực tiếp can thiệp nhưng Mỹ khó lòng chấp nhận Iran độc quyền kiểm soát “yết hầu” năng lượng thế giới.