Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030, siêu vùng kinh tế phía Nam được kỳ vọng sẽ đóng vai trò đầu tàu, tạo hiệu ứng lan tỏa tới Tây Nguyên, đồng bằng sông Cửu Long và nhiều vùng kinh tế khác của cả nước.
TP HCM - hạt nhân của vùng Đông Nam Bộ
Không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, siêu vùng kinh tế phía Nam còn sở hữu những lợi thế mà rất ít khu vực trong khu vực Đông Nam Á có được. Đây là nơi hội tụ đồng thời hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, sân bay quốc tế Long Thành, trung tâm tài chính TP HCM và các cửa khẩu quốc tế kết nối ASEAN qua Tây Ninh.
Trong đó, TP HCM được xem là cực tăng trưởng quốc gia quan trọng nhất, giữ vai trò hạt nhân của vùng Đông Nam Bộ và là cửa ngõ giao thương quốc tế của Việt Nam. Thành phố đồng thời là trung tâm kết nối các hành lang kinh tế Bắc - Nam, Đông - Tây và không gian biển Đông; là trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, logistics, cảng biển quốc tế và dịch vụ chất lượng cao hàng đầu cả nước.
Cái Mép - Thị Vải được xem là cửa ngõ xuất nhập khẩu quan trọng của khu vực phía Nam và cả nước. Ảnh: NGỌC GIANG
Cụ thể, theo KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, trước hết, thành phố giữ vai trò trung tâm tài chính quốc gia và đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Với hệ thống ngân hàng, thị trường vốn, các định chế tài chính và cộng đồng doanh nghiệp (DN) lớn nhất cả nước, TP HCM là nơi huy động và phân bổ nguồn lực cho các dự án hạ tầng, công nghiệp và dịch vụ của toàn vùng.
Bên cạnh đó, thành phố còn là trung tâm đổi mới sáng tạo lớn nhất Việt Nam, tập trung các trường đại học, viện nghiên cứu, DN công nghệ cao và hệ sinh thái khởi nghiệp năng động. Đây là nền tảng quan trọng để cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các trung tâm sản xuất mới như Đồng Nai cũng như các ngành công nghiệp công nghệ cao của toàn vùng.
TP HCM đồng thời là trung tâm dịch vụ chất lượng cao trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, thương mại, du lịch, khoa học - công nghệ và công nghiệp văn hóa. Những lợi thế này tạo nên sức hút mạnh mẽ đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Quan trọng hơn, thành phố đang đóng vai trò trung tâm kết nối các cực tăng trưởng mới. Từ TP HCM, các tuyến giao thông chiến lược sẽ kết nối với sân bay Long Thành, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, các cửa khẩu quốc tế tại Tây Ninh, vùng Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long.
Đồng Nai - trung tâm logistics mới
Nếu TP HCM được xem là "bộ não" điều phối toàn bộ chuỗi giá trị kinh tế, bảo đảm sự vận hành đồng bộ giữa công nghiệp, logistics, tài chính và thương mại quốc tế thì Đồng Nai được xem là "đại công xưởng" của vùng. Đặc biệt, việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc trung ương cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc đồng bộ hóa mạng lưới hạ tầng kết nối vùng Đông Nam Bộ. Đây là chìa khóa để phát huy tối đa công suất của Cảng Hàng không quốc tế Long Thành khi đi vào vận hành thương mại, qua đó tạo ra cú hích chiến lược cho phát triển kinh tế quốc gia.
Bà Trương Thị Hương Bình, Giám đốc Sở Tài chính TP Đồng Nai, cho biết khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động, địa phương sẽ hình thành chuỗi dịch vụ giá trị gia tăng gồm logistics hàng không, trung tâm phân phối, khu thương mại tự do, dịch vụ tài chính - ngân hàng, khách sạn, hội nghị và đô thị thông minh.
Trong quy hoạch mới, Đồng Nai xác định sân bay Long Thành là hạt nhân phát triển, hướng tới xây dựng một "thành phố sân bay" hiện đại. Khu vực đô thị sân bay Long Thành có quy mô khoảng 43.000 ha cùng khu thương mại tự do gắn với sân bay rộng 7.500 ha đang được quy hoạch nhằm hình thành trung tâm logistics, thương mại và dịch vụ quốc tế.
Theo định hướng phát triển, phía Tây Nam sân bay sẽ hình thành trung tâm tài chính và dịch vụ hàng không; trong khi phía Đông Nam phát triển hệ sinh thái công nghiệp, logistics gắn với cảng biển Cái Mép - Thị Vải, tạo nên chuỗi liên kết từ sản xuất đến xuất khẩu.
Tây Ninh - cửa ngõ chiến lược kết nối ASEAN
Nếu TP HCM là trung tâm tài chính và Đồng Nai là trung tâm công nghiệp - logistics thì Tây Ninh đang nổi lên như cửa ngõ chiến lược kết nối Việt Nam với Campuchia và khu vực ASEAN. Với gần 369 km đường biên giới tiếp giáp Campuchia, cùng hệ thống 4 cửa khẩu quốc tế, 4 cửa khẩu chính và nhiều cửa khẩu phụ, Tây Ninh sở hữu lợi thế nổi bật về phát triển kinh tế cửa khẩu và thương mại xuyên biên giới.
Theo ThS Nguyễn Văn Phong, Trưởng Ban Phân tích kinh tế thuộc Trung tâm Khoa học và Hợp tác Net Zero Việt Nam Asia, vị trí địa lý giúp Tây Ninh trở thành cửa ngõ kết nối trực tiếp Việt Nam với Phnom Penh và nhiều quốc gia ASEAN bằng đường bộ. Trong đó, Mộc Bài hiện là cửa khẩu đường bộ lớn nhất giữa Việt Nam và Campuchia, còn Xa Mát đóng vai trò quan trọng trong giao thương với các tỉnh phía Bắc Campuchia.
Một trong những động lực mới của địa phương là việc nâng cấp cửa khẩu Tân Nam thành cửa khẩu quốc tế. Khi kết nối với cửa khẩu quốc tế Meun Chey của Campuchia, tuyến giao thương này được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển kinh tế biên mậu.
Đặc biệt, tuyến cao tốc TP HCM - Mộc Bài đang được đẩy nhanh tiến độ sẽ tạo ra hành lang logistics xuyên biên giới kết nối Campuchia với TP HCM, sân bay Long Thành và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Đây được xem là mắt xích quan trọng giúp đưa hàng hóa từ nội địa ASEAN ra biển Đông một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Cùng với đó, Tây Ninh đang có điều kiện thuận lợi để phát triển hệ thống cảng cạn (ICD), kho lạnh, trung tâm phân phối hàng hóa và logistics biên giới. Sự phát triển của 3 cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, Xa Mát và Tân Nam được kỳ vọng sẽ tạo thành "kiềng ba chân" thúc đẩy thương mại, dịch vụ, du lịch và logistics xuyên biên giới.
Giải pháp tăng tốc
Dù được đánh giá là đầu tàu tăng trưởng của cả nước, siêu vùng kinh tế phía Nam vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn cản trở khả năng bứt phá và phát huy hết tiềm năng. Ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP HCM, cho rằng trở ngại lớn nhất hiện nay là hạ tầng liên kết vùng chưa đồng bộ. Nhiều tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt logistics và hệ thống kết nối cảng biển triển khai chậm, gây ùn tắc tại các cửa ngõ TP HCM, cảng Cát Lái và khu vực sân bay Tân Sơn Nhất. Điều này làm gia tăng thời gian vận chuyển, chi phí logistics và làm giảm sức cạnh tranh của DN. Theo ông Xô, chi phí logistics của khu vực vẫn ở mức cao do sự kết nối giữa cảng biển, kho bãi, đường bộ, đường thủy và hàng không chưa hiệu quả. Bên cạnh đó, áp lực dân số, tốc độ đô thị hóa nhanh, nguồn vốn đầu tư hạ tầng còn hạn chế và cơ chế điều phối vùng chưa đủ mạnh cũng đang làm giảm hiệu quả liên kết phát triển. Đặc biệt, mối liên kết giữa công nghiệp, logistics, cảng biển, hàng không và trung tâm tài chính vẫn còn rời rạc, chưa hình thành được chuỗi giá trị đủ sức cạnh tranh ở tầm khu vực.
Ở góc độ khác, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, cho rằng siêu vùng kinh tế phía Nam đang bị kìm hãm bởi 3 nhóm điểm nghẽn cốt lõi gồm thể chế, hạ tầng giao thông và quy mô đầu tư. Theo ông, việc thiếu một cơ chế điều phối liên kết vùng đủ mạnh khiến các địa phương phát triển manh mún, cạnh tranh lẫn nhau thay vì hỗ trợ và bổ trợ cho nhau. Cùng với đó, các dự án hạ tầng liên vùng trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4 triển khai còn chậm, trong khi hạ tầng cảng biển và đường thủy nội địa chưa phát triển tương xứng. TS Phạm Viết Thuận cũng lưu ý chất lượng dòng vốn FDI của khu vực chưa cao, thiếu các dự án quy mô lớn, công nghệ lõi để dẫn dắt quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh. Theo ông, để tạo đột phá cho siêu vùng kinh tế phía Nam, cần đồng thời tháo gỡ các rào cản về thể chế, đẩy nhanh phát triển hạ tầng và xây dựng các chính sách đủ sức thu hút những nhà đầu tư chiến lược mang tầm quốc tế.
Báo Người Lao Động tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần thứ II-2026
Trong bối cảnh Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 09/2026 về xây dựng và phát triển TP HCM trong kỷ nguyên mới, tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu tăng trưởng, cực phát triển và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước, Báo Người Lao Động tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II với chủ đề: "Vùng kinh tế phía Nam - động lực cho tăng trưởng 2 con số". Sự kiện diễn ra vào sáng nay, 9-6, tại Tòa soạn Báo Người Lao Động.
Diễn đàn là dịp để các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng DN cùng trao đổi, hiến kế các giải pháp phát huy tiềm năng của vùng kinh tế phía Nam, tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số và hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
và quét mã QR
Bình luận (0)