Kinh tế AI sẽ trở thành trụ cột mới của nền kinh tế

Ngày 25-3, tại Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: "Mô hình phát triển dựa trên khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số".

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, theo chương trình công tác năm 2026 của Bộ Chính trị, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương được giao chủ trì xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự tham gia sâu rộng của giới chuyên gia nhằm làm rõ cả cơ sở lý luận và thực tiễn cho mô hình phát triển mới.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, sau gần 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng của Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ để thích ứng với bối cảnh mới. Việc xây dựng một mô hình phát triển mới không chỉ nhằm tổng kết thực tiễn mà còn định hình chiến lược dài hạn cho nền kinh tế.

GS-TS Trần Thị Vân Hoa, ĐH Kinh tế quốc dân Hà Nội, cho rằng sau 40 năm Đổi mới (1986-2026), Việt Nam đạt được những thành tựu kinh tế xã hội có ý nghĩa lịch sử. Từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, Việt Nam đã trở thành nước có thu nhập trung bình với quy mô GDP đạt 514 tỉ USD vào năm 2025.

Tuy nhiên, GS Trần Thị Vân Hoa cũng thẳng thắn nhìn nhận mô hình phát triển hiện nay bộc lộ nhiều hạn chế. Chất lượng cuộc sống chưa cao, tăng trưởng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào vốn đầu tư và lao động giá rẻ. Năng lực nội sinh còn yếu khi trên 70% giá trị xuất khẩu đến từ doanh nghiệp FDI và đối diện nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức lớn trong bối cảnh kinh tế, chính trị thế giới phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn Công nghệ CMC nhấn mạnh yêu cầu cần nhanh chóng xác lập các động lực tăng trưởng mới mang tính đột phá, trong đó kinh tế số và kinh tế trí tuệ nhân tạo (AI) giữ vai trò trung tâm. 

Theo Chủ tịch Tập đoàn CMC, dữ liệu ngày nay không còn đơn thuần là yếu tố công nghệ mà đã trở thành "hạ tầng sản xuất" mới, tương đương với đất đai, lao động, vốn và công nghệ. Dữ liệu chính là lực lượng lao động số, là nền tảng của đổi mới sáng tạo và là động lực nâng cao năng suất. Khi AI không chỉ là công nghệ mà đã trở thành hạ tầng chiến lược quốc gia, có khả năng lan tỏa tới mọi lĩnh vực, kinh tế AI sẽ trở thành trụ cột mới của nền kinh tế.

Ông Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, khẳng định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xác lập là "trục xuyên suốt" trong mô hình phát triển, thay vì chỉ đóng vai trò hỗ trợ như trước đây.

Theo ông Thắng, các định hướng hiện nay có thể khái quát thành 6 nhóm nội dung trọng tâm, trong đó nổi bật là yêu cầu hoàn thiện thể chế theo hướng linh hoạt, gắn với thực tiễn và thúc đẩy cơ chế thử nghiệm chính sách. Chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, dám thử nghiệm và chấp nhận rủi ro có kiểm soát là yếu tố then chốt. 

Bên cạnh đó, yếu tố con người tiếp tục là trung tâm của quá trình chuyển đổi, trong khi hạ tầng số và chuyển đổi số được xác định là lĩnh vực cần đột phá, tạo không gian phát triển mới cho nền kinh tế.

Một điểm nhấn quan trọng khác là yêu cầu làm chủ công nghệ. Theo Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, nếu chỉ dừng ở nhập khẩu và ứng dụng, giá trị gia tăng sẽ rất hạn chế. Việt Nam cần từng bước phát triển các công nghệ lõi và sản phẩm "Make in Vietnam", nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.