Kỳ vọng sàn thương mại điện tử thuần Việt

Trong bối cảnh thị trường thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam gần như nằm trong tay các "ông lớn" nước ngoài, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) vừa ra mắt sàn Freso chuyên về rau củ quả, thực phẩm tươi sống, thủy hải sản... Freso giúp kết nối cung cấp nguyên liệu thực phẩm trực tiếp từ nông trại, hợp tác xã đến nhà hàng, quán ăn, quán cà phê (F&B). Freso cho biết đã quy tụ hơn 100 nhà cung cấp, bảo đảm hơn 10.000 mặt hàng chất lượng cao.

Nhiều sàn thuần Việt

Theo ghi nhận, Freso có giao diện khá thân thiện và dễ sử dụng. Tại giao diện chính, nhà bán hàng có thể lựa chọn nhà cung cấp theo các gợi ý sẵn có.

Mỗi nhà cung cấp đều hiển thị thông tin chi tiết như số lượng giao dịch, danh sách nhà hàng đã mua và nhóm sản phẩm cung ứng. Chẳng hạn, Nông sản Dũng Hà cung cấp trái cây, thực phẩm đông lạnh, rau củ quả có xác thực an toàn thực phẩm; nhà cung cấp rau sạch Đông Anh tập trung vào rau củ quả...

Để đặt hàng, người mua truy cập website hoặc ứng dụng Freso, đăng nhập hoặc đăng ký tài khoản, tìm kiếm sản phẩm, nhà cung cấp, tùy chỉnh giao diện, danh mục rồi tiến hành đặt mua. Việc này tương tự các sàn TMĐT khác.

Theo Viettel, việc kết nối nguồn cung - cầu từ nông trại, hợp tác xã tới nhà hàng được thực hiện tập trung hơn trên Freso, giúp giảm tình trạng giao dịch phân mảnh, phải qua nhiều trung gian. Freso hiện được triển khai chủ yếu tại Hà Nội và TP HCM - các địa bàn tập trung 2/3 trong tổng số hơn 323.000 cơ sở ăn uống đang hoạt động trên cả nước.

Trước đó, từ năm 2019, với hệ sinh thái số toàn diện, đặc biệt là sự có mặt của Viettel Post, Viettel đã chính thức đặt chân vào thị trường TMĐT Việt Nam khi ra mắt sàn voso.vn. Tuy nhiên, dự án không cạnh tranh lại với Shopee, Lazada và sau này là TikTok Shop nên dừng hoạt động.

Cuối tháng 12-2024, Viettel tiếp tục ra mắt sàn TMĐT xuyên biên giới với tên gọi Vipo Mall. Đây là nền tảng kết nối trực tiếp các nhà cung cấp quốc tế với khách hàng Việt Nam và ngược lại. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn tìm nguồn hàng thời trang, tiêu dùng nhanh (FMCG), gia dụng quốc tế hoặc xuất khẩu đều có thể thực hiện qua Vipo Mall. Tuy nhiên, sau một năm ra mắt, tên tuổi của Vipo Mall chưa để lại nhiều dấu ấn trước sự cạnh tranh của Amazon hay Alibaba trong xuất khẩu.

Không chỉ Viettel, năm 2024, Vietnam Post - một DN lớn trong lĩnh vực logistics, cũng ra mắt sàn TMĐT chuyên biệt về nông sản chất lượng cao. Tuy nhiên, danh mục sản phẩm trên nongsan.buudien.vn hiện vẫn chủ yếu là thực phẩm khô hoặc đã qua chế biến; trong khi nông sản tươi, yếu tố được kỳ vọng tạo khác biệt, còn khá hạn chế. Trong khi đó, những sàn TMĐT đời đầu của Việt Nam như Sendo, Tiki đến thời điểm này cũng đều hụt hơi trước các "ông lớn" nước ngoài.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, đại diện Viettel Post - đơn vị vận hành voso.vn - cho hay dự án này đã được dừng để chuyển đổi sang các dự án có tính chất phù hợp hơn như Chợ giao nhanh, Vipo Mall. Trong đó, Chợ giao nhanh đang áp dụng tại Hà Nội, tập trung vào các ngành hàng về đặc sản vùng miền và nhu yếu phẩm, có sự cam kết về chất lượng và bảo chứng.

Người tiêu dùng được hướng đến là người bận rộn, nhân viên văn phòng không có thời gian đi chợ. Chợ giao nhanh sẽ phục vụ những khách hàng cần "mua nhanh - nhận sớm", ưu tiên trải nghiệm giao nhanh mặc định và hay gom đơn để đạt freeship.

Cần bản sắc riêng

Thực tế, trong nhiều năm qua, thị trường TMĐT Việt Nam đã chứng kiến không ít nỗ lực xây dựng các sàn thuần Việt, song phần lớn đều không đi được đường dài.

Chuyên gia TMĐT Lưu Thanh Phương dẫn chứng hàng loạt dự án từng được kỳ vọng lớn như Adayroi, VuiVui cũng lần lượt rút lui khỏi thị trường. Ngay cả những tên tuổi từng tạo dấu ấn nhất định như Tiki hay Sendo cũng dần thu hẹp tham vọng, không còn theo đuổi cuộc đua đối đầu trực diện với các sàn ngoại.

Nguyên nhân, theo ông Phương, không chỉ từ việc hạn chế về vốn mà cốt lõi là do lựa chọn sai chiến lược cạnh tranh. Phần lớn sàn TMĐT Việt đi theo mô hình sàn tổng hợp, chấp nhận "đốt tiền" cho khuyến mãi và marketing nhằm giành thị phần.

Cách làm này nhanh chóng đẩy các doanh nghiệp nội vào thế bất lợi trước những nền tảng ngoại sở hữu tiềm lực tài chính mạnh, kinh nghiệm vận hành dày dạn và hệ sinh thái toàn diện. Khi không tạo được sự khác biệt rõ ràng về sản phẩm, dịch vụ hay trải nghiệm người dùng, thất bại là điều khó tránh khỏi.

Theo ông Lưu Thanh Phương, sàn TMĐT thuần Việt chỉ có thể phát triển bền vững nếu biết khai thác đúng lợi thế nội địa. Việt Nam hiện sở hữu mạng lưới logistics phủ sâu đến cấp xã, cùng hệ thống định danh số quốc gia VNeID. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành các sàn TMĐT tích hợp nhiều dịch vụ trên một ứng dụng thống nhất, từ mua sắm, thanh toán, giao nhận đến các dịch vụ tài chính.

Đáng chú ý, khi có dữ liệu định danh và lịch sử giao dịch, các sàn TMĐT Việt hoàn toàn có thể triển khai các sản phẩm cho vay tín chấp, trả góp tiêu dùng dựa trên "điểm số công dân số". Qua đó, thúc đẩy tiêu dùng và hỗ trợ người dân tiếp cận mua sắm thuận tiện hơn với chi phí thấp hơn.

"Các sàn TMĐT ngoại có thể "đốt tiền" rất lâu để giành thị phần nhưng sàn trong nước chỉ có thể tồn tại nếu chọn đúng sản phẩm "đinh". Trước hết phải là nông sản Việt, tạo được niềm tin và thói quen tiêu dùng, sau đó mới tính đến việc mở rộng. Nếu tiếp tục đi theo lối mòn khuyến mãi mà không có lợi thế rõ ràng, thất bại chỉ là vấn đề thời gian" - ông Phương nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Mạnh Tấn, Giám đốc Marketing Công ty CP Công nghệ Haravan, cũng cho rằng lối đi phù hợp chính là phát triển các sàn TMĐT chuyên ngành, tập trung vào những nhu cầu cụ thể và thiết yếu của người tiêu dùng. Thực tế cho thấy Việt Nam có nhiều dư địa để phát triển các sàn TMĐT chuyên biệt theo từng nhóm hàng như nông sản, thực phẩm, mỹ phẩm, thời trang, sữa và các sản phẩm chăm sóc gia đình.

Đây là những lĩnh vực có thể kiểm soát tốt chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và chuỗi cung ứng. "Đó cũng là cách để sàn TMĐT Việt Nam tạo bản sắc riêng, tránh trở thành bản sao thu nhỏ của các nền tảng ngoại" - ông Tấn nhận định.

Nhiều chuyên gia TMĐT cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể làm được điều này nếu rút ra được bài học từ thị trường gọi xe công nghệ. Sự vươn lên của Xanh SM hay Be nhờ chiến lược nội địa hóa, đa dạng hóa dịch vụ và hợp tác chiến lược đã tạo áp lực lớn với các nền tảng ngoại, buộc Gojek rút khỏi Việt Nam và làm lung lay vị thế thống lĩnh của cả Grab.