Làm gì để giảm nguy cơ tử vong và di chứng do bệnh tay chân miệng?

Trước tình hình bệnh tay chân miệng số ca nặng có xu hướng tăng, PGS-TS-BS Phùng Nguyễn Thế Nguyên - Hiệu trưởng Trường Y (ĐH Y dược TPHCM), Trưởng Khoa Hồi sức Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM) - cho biết tay chân miệng là bệnh lý phổ biến ở trẻ nhỏ, phần lớn diễn tiến nhẹ và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy vẫn tồn tại một tỉ lệ nhỏ bệnh nhi chuyển nặng nhanh chóng, dẫn đến biến chứng thần kinh, tim mạch, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

BS Nguyên nhận định, đa số ca tử vong đều có thể phòng tránh nếu nhận diện sớm dấu hiệu nguy hiểm và can thiệp đúng thời điểm.

Yếu tố then chốt đầu tiên là phát hiện sớm. Nhiều trường hợp nặng đều xuất hiện dấu hiệu cảnh báo trước đó như sốt cao từ 39°C trở lên, kéo dài khó hạ; trẻ quấy khóc liên tục, khó dỗ; giật mình chới với, đặc biệt khi vừa ngủ; nôn ói, run tay chân, đi loạng choạng hoặc thở nhanh, mệt, da nổi vân tím. Đây là những biểu hiện nguy cơ cao, đòi hỏi phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và theo dõi.

Tuy vậy, một trong những rào cản lớn hiện nay là tâm lý chủ quan của gia đình. Không ít phụ huynh cho rằng giật mình là hiện tượng sinh lý bình thường, hoặc nhầm lẫn quấy khóc do đau họng thông thường. 

Ở góc độ hệ thống y tế, việc giảm thiểu tử vong phụ thuộc vào 3 yếu tố gồm phân độ chính xác, theo dõi sát và can thiệp kịp thời. 

Ngay từ ban đầu, nhân viên y tế cần nhận diện đúng các mức độ bệnh, đặc biệt là giai đoạn sớm có dấu hiệu thần kinh. 

Những trường hợp có biểu hiện cảnh báo phải được chỉ định nhập viện theo dõi, tránh giữ lại tuyến dưới khi vượt quá khả năng xử trí. 

Trong 24–48 giờ đầu giai đoạn bệnh có thể diễn tiến nhanh việc theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn như mạch, huyết áp, nhịp thở và tri giác là đặc biệt quan trọng. Khi có dấu hiệu chuyển nặng, cần triển khai ngay các biện pháp như truyền immunoglobulin (IVIG), hỗ trợ hô hấp hoặc dùng thuốc vận mạch.

Bên cạnh đó, hội chẩn chuyên gia đóng vai trò then chốt trong cải thiện tiên lượng. Các ca nghi nặng cần được kết nối sớm với tuyến trên thông qua hệ thống telemedicine hoặc mạng lưới hồi sức nhi. Quyết định kịp thời từ chuyên gia có thể tạo ra khác biệt giữa sống và tử vong.

Đáng chú ý, một mắt xích không kém phần quan trọng là vận chuyển bệnh nhi an toàn. Trẻ cần được chuyển viện trước khi xảy ra suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn, với đầy đủ nhân lực y tế đi kèm, theo dõi liên tục và sẵn sàng hồi sức trên đường. Thực tế cho thấy, chuyển viện muộn là nguyên nhân đáng kể dẫn đến các trường hợp tử vong đáng tiếc.

BS Nguyên nhấn mạnh, tay chân miệng không phải là bệnh nguy hiểm nếu được kiểm soát đúng cách. Nguy cơ chỉ gia tăng khi có sự chủ quan, phân độ sai hoặc chậm trễ trong xử trí. Do đó, để không còn những ca tử vong và di chứng, cần sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhân viên y tế và toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe.