Lời giải cho nỗi lo “học xong có làm được việc” ngành đường sắt

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh của hạ tầng giao thông Việt Nam khi cao tốc Bắc - Nam thông suốt, sân bay Long Thành và các tuyến metro, dự án đường sắt đồng loạt triển khai. Trong bối cảnh đó, đường sắt tốc độ cao không còn là câu chuyện tương lai, mà đang hiện hữu bằng những dự án cụ thể. Tuy nhiên, hạ tầng hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi có nguồn nhân lực phù hợp. Thị trường lao động ngành giao thông đang thiếu kỹ sư kỹ thuật có thể làm việc ngay, hiểu công nghệ và tuân thủ kỷ luật an toàn cao.

Từ giảng đường đến môi trường vận hành thực tế

Cuối tháng 12-2025, Trường ĐH Giao thông Vận tải TPHCM (UTH) đưa vào hoạt động Phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao. Khác với mô hình đào tạo thiên về lý thuyết, phòng mô phỏng tại UTH được xây dựng theo hướng tiệm cận môi trường vận hành thực tế của hệ thống đường sắt hiện đại. Không gian học tập được thiết kế như một "phiên bản thu nhỏ" của trung tâm điều hành, nơi các tình huống khai thác, điều độ và xử lý sự cố được tái hiện sát với thực tiễn vận hành.

Tại đây, sinh viên không chỉ học nguyên lý hay quy trình trên sách vở, mà trực tiếp thao tác, ra quyết định và làm quen với áp lực, trách nhiệm của người làm nghề. Mỗi buổi học không đơn thuần là một tiết học kỹ thuật, mà là một lần "tập nghề", nơi kiến thức được kiểm chứng bằng phản xạ, kỹ năng và thái độ làm việc.

Thông qua các tình huống mô phỏng, sinh viên dần hình thành tư duy vận hành hệ thống, hiểu rõ mối liên hệ giữa con người, công nghệ và quy trình. Cách tiếp cận này giúp người học nhận thức rõ rằng vận hành đường sắt không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là kỷ luật, an toàn và sự chính xác gần như tuyệt đối.

Việc đưa môi trường vận hành thực tế vào giảng đường cũng góp phần thay đổi cách học của sinh viên. Thay vì học để thi, sinh viên học để xử lý tình huống, học để chịu trách nhiệm với từng quyết định của mình. Đây là những trải nghiệm khó có thể đạt được nếu chỉ đào tạo theo mô hình lý thuyết truyền thống, nhất là với một lĩnh vực có yêu cầu cao về an toàn như đường sắt.

Trả lời thẳng mối băn khoăn "học xong có làm được việc?"

Chính mô hình đào tạo gắn với thực hành này đã chạm đến mối quan tâm lớn nhất của phụ huynh: con em mình học xong có làm được việc hay không. Trong nhiều năm, không ít gia đình vẫn băn khoăn khi lựa chọn các ngành kỹ thuật đặc thù, bởi khoảng cách giữa giảng đường và thực tế đôi khi khiến sinh viên sau tốt nghiệp phải mất thêm thời gian thích nghi, thậm chí phải đào tạo lại.

Phòng mô phỏng đường sắt tốc độ cao, cùng định hướng đào tạo gắn với doanh nghiệp của UTH, đang từng bước thu hẹp khoảng cách ấy. Sinh viên được tiếp cận công nghệ ngay từ quá trình học, hiểu rõ quy trình vận hành, an toàn và kỷ luật – những yếu tố sống còn của ngành đường sắt. Việc "va chạm sớm" với môi trường nghề nghiệp giúp các em sớm nhận diện năng lực, sở trường, từ đó học tập có mục tiêu và định hướng rõ ràng hơn.

Ở góc độ thị trường lao động, nhiều chuyên gia cho rằng trong 10 đến 20 năm tới, khi các dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội, TPHCM cùng các đô thị lớn được triển khai đồng loạt, nhu cầu nhân lực sẽ tăng mạnh ở nhiều khâu, từ vận hành, bảo trì đến điều độ và quản lý an toàn. Điểm chung của những vị trí này là yêu cầu cao về chuyên môn, kỷ luật và khả năng thích ứng với công nghệ mới.

Quan trọng hơn cả là "chân dung" người sinh viên sau tốt nghiệp. Đó không chỉ là người có kiến thức chuyên môn, mà là người lao động có kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức an toàn và trách nhiệm xã hội rõ ràng. Trong lĩnh vực giao thông, một quyết định đúng lúc hay một sai sót nhỏ đều có thể tạo ra khác biệt lớn, và điều đó cần được rèn luyện ngay từ giảng đường, trong những không gian học tập tiệm cận thực tế.