Nắm bắt cơ hội

Luật có hiệu lực từ ngày 1-3, gồm 35 điều khoản và được xây dựng theo định hướng "quản lý để phát triển". Luật nhằm tạo sự cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phù hợp với các tiêu chuẩn toàn cầu, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia.

Việc ban hành luật chuyên biệt về AI là cần thiết nhằm giải quyết các mối đe dọa mới và cấp bách như deepfake (giả mạo) và các hành vi thao túng bằng AI mà các luật hiện hành chưa đề cập. Luật hướng đến việc hợp nhất toàn bộ vấn đề liên quan đến AI trong một luật khung mới, đồng thời xử lý sự chồng chéo với các luật hiện hành như Luật Công nghiệp công nghệ số. Luật cũng phân loại các hệ thống AI theo 3 cấp độ rủi ro, thể hiện sự tương đồng với các mô hình pháp lý hàng đầu thế giới như Đạo luật AI của Liên minh châu Âu. Các hệ thống được phân loại dựa trên tác động tiềm tàng và mức độ rủi ro, kèm theo các nghĩa vụ pháp lý tương ứng.

Trong quá trình xây dựng, các nhà làm luật đã cố gắng để luật không bị lỗi thời bằng cách tập trung vào đánh giá kết quả và tác động, thay vì nhắm vào doanh nghiệp, mô hình hay sản phẩm AI cụ thể. Tuy nhiên, nỗ lực này có thể giảm hiệu quả theo thời gian do rất khó tiên đoán cách con người sẽ sử dụng công nghệ mới trong tương lai. Luật pháp thường có độ trễ so với tốc độ đổi mới công nghệ và đây là tính chất phổ biến. Ví dụ, Luật Trí tuệ nhân tạo quy định các hệ thống AI có tương tác trực tiếp với con người như chatbot thuộc mức rủi ro trung bình. Tuy nhiên, hiện chưa thể biết việc phân loại này sẽ hạn chế những lợi ích nào trong tương lai.

Đáng chú ý, các công ty khởi nghiệp có thể tiếp cận phiếu hỗ trợ do Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo cung cấp nhằm tiếp cận hạ tầng tính toán hiệu năng cao, qua đó trực tiếp cắt giảm chi phí nghiên cứu và phát triển. Việc đào tạo các mô hình ngôn ngữ quy mô lớn mới đòi hỏi rất nhiều nguồn lực và Việt Nam đang chú trọng đào tạo các mô hình nền tảng phục vụ lợi ích quốc gia. Các công ty khởi nghiệp đang đào tạo mô hình ngôn ngữ tiếng Việt hoặc tập trung vào dữ liệu tiếng Việt có thể sử dụng phiếu hỗ trợ để truy cập các dịch vụ máy chủ ảo với bộ xử lý GPU do Viettel hoặc VNPT cung cấp. Điều này giúp giảm chi phí phát triển mô hình vốn rất cao và bảo đảm dữ liệu được lưu trữ trong nước.

Trong khi đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) có thể thúc đẩy đổi mới ở những lĩnh vực mà hành lang pháp lý chưa rõ ràng. Một ví dụ từ xe tự lái: Luật giao thông hiện hành không tính đến trường hợp người lái xe không phải con người. Các phương tiện có một phần tự động hóa được cho phép nhưng phương tiện tự hành hoàn toàn, tiên tiến hơn lại không được coi là an toàn. Những ứng dụng như vậy có thể được hưởng lợi từ sandbox dành cho AI.

Bằng việc đưa ra các quy định và biện pháp khuyến khích đổi mới, Việt Nam đang đặt nền móng cho một hệ sinh thái AI cạnh tranh. Thách thức tiếp theo nằm ở khâu thực thi, tức là biến chính sách thành hành động cụ thể để doanh nghiệp, người làm giáo dục và các nhà sáng tạo có thể sử dụng AI làm động lực thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Lê Tỉnh ghi