Ngày xuân về nguồn cội tưởng nhớ tác giả Trần Hữu Trang

Trong những ngày cuối năm Ất Tỵ, Ban giám đốc Nhà hát Trần Hữu Trang và một số nghệ sĩ đã về Đồng Tháp thắp hương tưởng nhớ tác giả Trần Hữu Trang trong ngày Giỗ của ông.

Nén tâm hương nối dài mạch nguồn cải lương

Trong hành trình trở về nguồn cội đầy xúc động, đoàn nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang do NSƯT Phan Quốc Kiệt – Giám đốc Nhà hát dẫn đầu, cùng tác giả Phạm Văn Đằng, NSƯT Tâm Tâm, nghệ sĩ Diệp Duy và các nghệ sĩ đã đến viếng và thắp hương tưởng nhớ tác giả Trần Hữu Trang nhân ngày giỗ của ông tại Mỹ Tho, Tiền Giang (cũ).

Các nghệ sĩ đã được ôn lại ký ức về ông qua lời kể của soạn giả Việt Thường – người con trai duy nhất còn sống của tác giả Trần Hữu Trang. "Qua những câu chuyện về ông, chúng tôi càng thêm tự hào vì mình được vinh dự là diễn viên thuộc Nhà hát mang tên ông. Cuộc đời của ông quá đẹp, đã để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm kinh điển xuất sắc, trong đó hai tác phẩm "Đời cô Lựu", "Tô Ánh Nguyệt" cho đến hôm nay vẫn còn được lưu giữ và biểu diễn, nhà hát chúng tôi đã dàn dựng nhiều phiên bản khác nhau và luôn được công chúng đón nhận" – NSƯT Tâm Tâm nói.

Nơi ký ức sống cùng lịch sử sân khấu

Trong không khí trang nghiêm tại nhà thờ - nhà truyền thống của tác giả Trần Hữu Trang – công trình được xây dựng trên nền đất gia tộc và khánh thành vào sáng 11-2-2010 (tức 28 tháng Chạp) do UBND xã Phú Kiết, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang (cũ) tổ chức, các nghệ sĩ đã kính cẩn dâng hương, tưởng niệm người nghệ sĩ, chiến sĩ và là một nhà cách mạng đã anh dũng hy sinh tại chiến trường.

"Công trình này không chỉ là nơi thờ tự, mà còn được xem là một di tích văn hóa của tỉnh Đồng Tháp ngày nay, nơi lưu giữ những hình ảnh, tư liệu quý về cuộc đời, sự nghiệp và tấm gương cách mạng của ông" – tác giả Phạm Văn Đằng nói.

Trước bàn thờ giản dị mà thiêng liêng, những người nghệ sĩ hôm nay như được đối thoại với tiền nhân – một trong số ít người đã đặt nền móng cho nghệ thuật cải lương cách mạng đi vào trái tim khán giả và tự vấn với trách nhiệm của một nghệ sĩ – chiến sĩ trên mặt trận văn hóa khi đã làm được gì cho diện mạo chung của sân khấu cải lương hôm nay.

Mỗi nén hương thắp lên là một lời tri ân, mỗi phút lặng im là một lời hứa tiếp nối con đường mà ông đã mở ra. Tác giả Phạm Văn Đằng xúc động chia sẻ rằng mỗi lần trở về nơi này là một lần được "gặp lại nguồn cội của nghề", nơi nhắc nhở những người viết hôm nay về trách nhiệm gìn giữ tinh thần nhân văn, tính chiến đấu và lòng yêu nước trong từng kịch bản. "Tác giả Trần Hữu Trang không chỉ để lại những tác phẩm bất hủ, mà còn để lại một chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cho các thế hệ tiếp nối" - ông Đằng nói.

NSƯT Tâm Tâm bày tỏ niềm xúc động khi đứng trước bàn thờ tác giả Trần Hữu Trang, người mà tên tuổi ông đã trở thành biểu tượng của sân khấu cải lương Việt Nam. Theo chị, mỗi nghệ sĩ cải lương đều mang trong mình "món nợ ân tình" với tác giả Trần Hữu Trang, bởi những tác phẩm của ông đã góp phần định hình phong cách biểu diễn, tư duy nghệ thuật và cả nhân sinh quan của người nghệ sĩ.

Nghệ sĩ Diệp Duy chia sẻ rằng chuyến đi này là một nghi lễ tưởng nhớ trong ngày Giỗ, đồng thời là dịp để các nghệ sĩ trẻ hiểu sâu hơn về lịch sử nghề nghiệp.

"Đứng ở đây, chúng tôi cảm nhận rõ hơn giá trị của nghệ thuật cải lương, bộ môn nghệ thuật là tiếng nói của dân tộc, là một phần của lịch sử và văn hóa" – anh bộc bạch.

Tác giả của nhân dân và thời đại

Tác giả Trần Hữu Trang, còn gọi là Tư Trang, sinh năm 1906, mất năm 1966, là một trong những tên tuổi lớn nhất của sân khấu cải lương. Sinh ra tại xã Phú Kiết, huyện Chợ Gạo, tỉnh Mỹ Tho (cũ), nay thuộc tỉnh Đồng Tháp, ông sớm bộc lộ niềm đam mê nghệ thuật.

Từ công việc thư ký chép tuồng cho các gánh hát, được soạn giả Mười Giảng dìu dắt, ông bắt đầu sáng tác và ra mắt kịch bản đầu tay "Lửa đỏ lòng son" năm 1928. Tên tuổi Trần Hữu Trang gắn liền với hàng loạt tác phẩm kinh điển như: "Tô Ánh Nguyệt" (1934), "Lan và Điệp" (1936), "Đời cô Lựu" (1937), "Tìm hạnh phúc", "Mộng hoa vương", "Chị chồng tôi", "Tình lụy", hay "Khi người điên biết yêu" (viết cùng Năm Châu, Lê Hoài Nở)… 

Những tác phẩm ấy đã tạo dấu ấn nghệ thuật sâu đậm và còn phản ánh hiện thực xã hội, đề cao phẩm giá con người, đặc biệt là số phận người phụ nữ trong bối cảnh nhiều biến động.

Ông từng cộng tác với nhiều gánh hát danh tiếng như Trần Đắc, Năm Phỉ, Phụng Hảo, Năm Châu… góp phần đưa cải lương từ loại hình giải trí trở thành một phương tiện biểu đạt tư tưởng và khát vọng xã hội.

Với những đóng góp to lớn, ông được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt 1 năm 1996 – sự ghi nhận cao quý đối với một nghệ sĩ đã sống trọn vẹn cho dân tộc và nghệ thuật.

Tên của tác giả Trần Hữu Trang đã được đặt cho Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tại TP HCM, cho Giải thưởng Trần Hữu Trang danh giá và là tên của một con đường, một ngôi trường – như những dấu mốc văn hóa nhắc nhớ về một con người đã trở thành biểu tượng.

Nén tâm hương của thế hệ tiếp nối

Trong những ngày đầu xuân họ đã về nguồn với chuyến đi ý nghĩa nhằm tri ân, nhắc nhớ chính mình về trách nhiệm gìn giữ di sản mà tác giả Trần Hữu Trang đã dày công xây dựng.

Trong dòng chảy hiện đại, khi nghệ thuật đứng trước nhiều thách thức, những chuyến trở về như thế này mang ý nghĩa đặc biệt. Đó là dịp để nghệ sĩ tìm lại nguồn cội, để hiểu rằng cải lương không chỉ là ánh đèn sân khấu, mà còn là một phần lịch sử, một phần tâm hồn của dân tộc.