Người thầy kính yêu: Nặng lòng với văn hóa dân gian

Nói đến thầy Trần Văn Thục, bất cứ sinh viên nào theo học ngành Việt Nam học - Trường Đại học Hùng Vương (tỉnh Phú Thọ) đều quý mến bởi công lao dạy dỗ, luôn hết lòng vì học trò. Thầy không chỉ là một nhà giáo mẫu mực với nghề mà còn là một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian.

"Bài học nhớ đời" về lần nghỉ học không xin phép

Những ngày đầu bước chân vào cổng trường đại học, chúng tôi còn là những cô cậu sinh viên ngây thơ từ những vùng quê nghèo. Ngay khi biết được Trường Đại học Hùng Vương mở ngành đào tạo Việt Nam học, tôi đã vô cùng thích thú, quyết tâm thi đỗ vào trường.

Năm 2008, khóa của tôi là khóa thứ 2 ngành Việt Nam học được Trường Đại học Hùng Vương đào tạo. Thật may mắn khi cơ duyên đã cho tôi được gặp gỡ thầy Trần Văn Thục, được thầy giảng dạy rất nhiều học phần.

Thầy Trần Văn Thục - giảng viên Khoa Khoa học xã hội và Văn hóa du lịch - mộc mạc, đơn giản như chính tên gọi. Thầy sinh năm 1952, từng học lớp văn E (khóa 1976-1980) Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1.

Thầy Trần Văn Thục rất "đa năng". Ngoài tình yêu với văn học, thầy lại có thêm đam mê nghiên cứu, tìm hiểu, truyền dạy những giá trị văn hóa dân gian trên mọi miền đất nước. Nhờ vậy, thầy có thể dạy cho chúng tôi nhiều học phần liên quan văn học và cả văn hóa, như: "Văn học dân gian Việt Nam", " Văn học thế giới", " Thực tế văn hóa và văn hóa dân gian", "Lịch sử văn hóa Phú Thọ", "Cơ sở văn hóa Việt Nam"...

Chúng tôi ấn tượng về thầy ngay từ lần gặp gỡ đầu tiên. Một người thầy đã đứng tuổi, dáng người nhỏ bé, bước đi nhẹ nhàng và có những lúc vội vàng, tất tưởi. Thế nhưng, giọng nói của thầy ấm áp đến lạ. Thầy có cách dẫn dắt bài học một cách truyền cảm, tạo hứng thú cho sinh viên.

Mỗi môn học, thầy lại dạy cho chúng tôi biết bao kiến thức mới lạ. Thầy cứ say mê giảng bài và chúng tôi như những chú chim nhỏ ngồi chăm chú lắng nghe.

Kỷ niệm mà tôi và cả những sinh viên K6 - Việt Nam học nhớ nhất là lần thầy "giận dỗi", khiến cả lớp một phen "sợ và chừa". Đó là vào một buổi chiều thứ sáu, chúng tôi có môn học của thầy. Với nhiều sinh viên, thường thứ sáu mà cuối tháng là sẽ tranh thủ đón xe về quê để xin "viện trợ" hoặc thăm gia đình.

Chiều thứ sáu hôm đó đúng môn thầy dạy lớp chúng tôi. Thầy bước vào, thấy chỉ vỏn vẹn nửa lớp hiện diện. Lúc đầu, thầy hơi hụt hẫng, nghĩ là sinh viên đi học muộn. Thế nhưng, khi chuông reo vào lớp, chắc chắn rằng nhiều người đã nghỉ học, thầy buồn bã: "Thôi, mọi người tự ngồi nghiên cứu tài liệu. Các anh chị lớp này làm tôi buồn quá".

Giọng thầy nghẹn lại, ánh mắt rưng rưng. Lớp trưởng đứng lên xin lỗi thay cho các bạn nghỉ học và xin thầy vẫn dạy. Thế nhưng, thầy nhất quyết từ chối dạy buổi hôm đó. Thầy bảo: "Các anh chị thử đặt vị trí là người thầy như tôi, bước vào lớp mà chỉ có lác đác vài người thì còn cảm hứng gì mà dạy nữa!".

Mấy hôm sau, chúng tôi lại có tiết học của thầy. Lớp đông đủ không thiếu một người nhưng thầy không nói gì. Thầy cứ ngồi giở từng trang giáo án trên bục giảng. Biết thầy vẫn giận về việc sinh viên nghỉ học nhiều hôm trước, tất cả những ai vắng mặt bữa đó cùng đồng loạt đứng dậy xin lỗi.

Lúc này, thầy mới bước xuống bục, đến từng bàn có người nghỉ học hôm trước, hỏi lý do vì sao. Tất cả đều nêu lý do nghe rất "mùi mẫn". Thầy ôn tồn: "Có những hôm sức khỏe không được tốt nhưng tôi vẫn muốn tới lớp để giảng dạy. Vậy mà, các anh chị có việc bận hay gì đó cũng không báo trước để tôi thu xếp".

Nhìn thầy buồn, ai cũng thương. Không ai bảo ai, tất cả đồng loạt xin lỗi thầy lần nữa và hứa cố gắng đi học đầy đủ, không làm thầy buồn phiền.

Lúc này, thầy mới nở nụ cười và nói "tạm tha". Cả lớp vui mừng vỗ tay. Thấy thầy hết giận, ai cũng thở phào nhẹ nhõm. Bởi lẽ, nhìn thầy lầm lũi, ánh mắt đượm buồn như người cha già luôn lo lắng cho các con, không khí cả lớp rất căng thẳng.

Sau lần đó, cả lớp dường như thay đổi trong nề nếp học tập. Không chỉ riêng môn của thầy mà tất cả môn khác, ai cũng đi học đầy đủ. Khi có việc bận thì chúng tôi xin phép thầy cô, được sự đồng ý mới dám nghỉ học. Bởi lẽ, chúng tôi nhận ra rằng để mỗi bài giảng được hoàn thiện, thầy cô đã phải vất vả đêm hôm soạn giáo án, rồi dành cả tâm huyết để truyền đạt kiến thức cho sinh viên qua bài giảng đó.

Sáng tạo, làm giàu kho tàng văn hóa dân gian

Tuy đã lớn tuổi nhưng tình yêu nghề của thầy Trần Văn Thục luôn mãnh liệt. Có những tiết học về nghệ thuật dân gian, tuy đã 11 giờ trưa, thời tiết oi bức, ai cũng mệt mỏi mà thầy vẫn hứng khởi lấy nhịp cho cả lớp hát những giai điệu của các bài hát xoan, hát ghẹo.

Lúc đầu, thấy chúng tôi hát uể oải, thầy trêu đùa: "Bao giờ các anh chị hát to, phấn khởi thì mới được nghỉ". Sau câu nói của thầy, cả lớp như được tiếp thêm sức mạnh, đồng thanh hát to, vang khắp dãy hành lang… Dù đã 17 năm qua đi kể từ ngày chúng tôi ra trường mà những âm thanh, giai điệu ấy cứ vọng mãi không nguôi.

Nhờ thầy mà tôi thêm yêu những bài hát xoan, hát ghẹo quê mình: " Đố huê", " Tềnh là tềnh"... Lời ca càng mượt mà hơn qua giọng hát của thầy, tình cảm và nồng ấm, giống như tính cách của thầy vậy.

Trong những chuyến đi thực tế cùng lớp, thầy đã đưa chúng tôi đến với các di sản văn hóa dân gian như: Làng cười Văn Lang, hát xoan Nam Thái, hát ghẹo Nam Cường, di chỉ làng Cả, khu di tích Đền Hùng... Tới từng địa điểm, thầy chỉ dẫn cho chúng tôi tận tình, cặn kẽ.

Thầy yêu văn hóa, yêu lịch sử và muốn lan tỏa tình yêu đó tới thế hệ sinh viên các khóa. Sự hiểu biết uyên bác của thầy khiến nhiều người phải trầm trồ, ngưỡng mộ. Điều đó cũng dễ hiểu vì không chỉ là giảng viên của trường, thầy còn là hội viên Hội Văn nghệ dân gian Phú Thọ và Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam.

Hiện tại, thầy đã ngoài 70 tuổi, dẫu mắt đã mờ và chân đã chậm nhưng vẫn hằng ngày tích cực nghiên cứu, sưu tầm những câu chuyện dân gian, những bản thảo văn hóa. Thầy chỉ mong sao lưu giữ những giá trị di sản văn hóa phi vật thể, góp phần giáo dục về truyền thống, về tình yêu quê hương đất nước cho thế hệ mai sau.

Có thể nói, thầy Trần Văn Thục đã thể hiện tinh thần làm việc, cống hiến không mệt mỏi; là tấm gương sáng cho sinh viên chúng tôi và cả đồng nghiệp. Biết bao học trò được thầy dìu dắt giờ mỗi người đều đã có con đường riêng trong sự nghiệp. Thế nhưng, mỗi khi nhắc về kỷ niệm dưới mái trường mến yêu, chúng tôi đều tự hào khi được là học sinh của thầy. Người thầy ấy thật đáng kính trọng, cả đời sống giản dị, khiêm nhường, luôn mang lại những giá trị cao đẹp cho xã hội...