Những người lưu giữ thời gian

Những tác phẩm tại triển lãm không chỉ lưu giữ hành trình sáng tạo mà còn phản chiếu dấu vết thời gian của một thế hệ mỹ thuật đi qua nhiều biến động thời cuộc. Ở tuổi ngoài 70, thậm chí 90 tuổi, họ vẫn lặng lẽ sáng tác như một cách giữ lại thời gian cho nghệ thuật.

Vẽ bằng ký ức và trải nghiệm đời người

Triển lãm "Người giữ thời gian" tập 1 "Cổ lai hy" đang diễn ra tại không gian Chillala (phường An Khánh, TP HCM) như một cuộc hội ngộ đặc biệt của 12 nghệ sĩ lão thành của thế hệ mỹ thuật miền Nam. Từ tranh lụa, sơn dầu, sơn mài đến điêu khắc…, mỗi tác phẩm không chỉ mang dấu ấn của hành trình sáng tạo mà còn lưu giữ ký ức của những đời người đã đi qua nhiều biến động của đất nước.

Tham gia triển lãm có các họa sĩ, nhà điêu khắc: Tố Phượng, Nguyễn Thị Tâm, Quách Phong, Phùng Chý Thu, Lê Triều Điển, Đoàn Quốc, Tạ Kim Dung, Hoàng Minh Hằng, Ca Lê Thắng, Uyên Huy, Huỳnh Thị Kim Tiến và Hồng Lĩnh. Người trẻ nhất cũng đã ngoài 70 tuổi, người lớn tuổi nhất bước sang tuổi 90.

Cố vấn nghệ thuật, Nhà giáo Nhân dân, nguyên Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP HCM, họa sĩ Uyên Huy (Huỳnh Văn Mười) cho biết điều đặc biệt của triển lãm nằm ở chính độ tuổi và trải nghiệm sống của các nghệ sĩ tham gia. Theo ông, đây là cuộc triển lãm hiếm hoi quy tụ những nghệ sĩ ở độ tuổi "xưa nay hiếm", những người không còn vẽ để biểu diễn kỹ thuật mà chủ yếu diễn tả cảm xúc của tuổi già sau một đời làm nghề.

"Họ vẽ không phải bằng cái nhìn của mắt để phô diễn kỹ thuật hay cái tôi riêng, mà diễn tả cảm xúc của những người đã đi qua gần trọn một đời người. Họ vẽ bằng trái tim, bằng cảm xúc của mình. Vì vậy, những người đến xem triển lãm bằng sự đồng cảm cũng sẽ cảm nhận được điều rất hiếm ấy" - ông chia sẻ.

Không gian trưng bày cũng mở ra những cuộc đối thoại giữa các thế hệ nghệ sĩ. Nhà nghiên cứu mỹ thuật Phan Cẩm Thượng nhận định khi tác phẩm được đặt trở lại trong bối cảnh lịch sử - xã hội mà nó hình thành, người xem sẽ hiểu sâu hơn về hành trình sáng tạo của mỗi nghệ sĩ cũng như dòng chảy mỹ thuật miền Nam từ sau năm 1975 đến nay.

Họa sĩ Quách Phong vẫn giữ sự minh mẫn và phong thái điềm đạm của một người đã đi qua gần trọn đời với nghệ thuật. Ông kể cuộc đời mình gắn với những thăng trầm của đất nước, từ chiến tranh đến hòa bình. Ông từng đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều thế hệ họa sĩ khác nhau và chứng kiến nhiều đổi thay của mỹ thuật Việt Nam.

Theo họa sĩ Quách Phong, điều quý giá nhất của đời nghệ sĩ là còn được sáng tác và còn giữ được sự rung động trước cuộc sống. Ông đặc biệt nhắc nhiều đến tinh thần kết nối trong giới mỹ thuật sau năm 1975. Thời điểm ấy, đời sống khó khăn nhưng nhiều nghệ sĩ vẫn cố gắng tập hợp nhau để tổ chức triển lãm, sáng tác. Ông cho rằng chính sự cởi mở và tình đồng nghiệp đã giúp mỹ thuật TP HCM sớm hình thành một không khí sáng tạo sôi nổi.

Giữ ngọn lửa sáng tạo đến cuối đời

Đồng hành cùng nhau hơn nửa thế kỷ trong đời sống lẫn nghệ thuật, họa sĩ Lê Triều Điển và họa sĩ Hồng Lĩnh nhận được nhiều sự chú ý từ công chúng tại triển lãm. Chia sẻ về hành trình đã đi qua, họa sĩ Hồng Lĩnh cho biết điều giúp hai người vượt qua những năm tháng khó khăn chính là sự đồng cảm trong nghệ thuật. Cả hai luôn tôn trọng sự khác biệt của nhau và cùng nhìn về một hướng trên con đường sáng tạo.

Trong ký ức của họa sĩ Hồng Lĩnh, nghệ thuật chưa bao giờ tách rời đời sống. Những tháng năm thiếu thốn, chật vật mưu sinh không làm mất đi tình yêu sáng tạo, mà ngược lại trở thành chất liệu nuôi dưỡng cảm xúc và giữ cho người nghệ sĩ sự lạc quan để tiếp tục làm nghề.

Ở độ tuổi 90, họa sĩ Nguyễn Thị Tâm cho rằng điều giữ bà tiếp tục sáng tác là niềm say mê nghệ thuật chưa bao giờ dừng lại. Theo bà, quá trình sáng tạo luôn nối tiếp nhau, khi hoàn thành một bức tranh thì trong người nghệ sĩ lại tiếp tục nảy sinh những ý tưởng mới.

Bà nói người làm nghệ thuật phải xem sáng tác như lẽ sống của mình thì mới có thể bền bỉ đi cùng hội họa suốt đời. Với bà, ngay cả khi một tác phẩm đã hoàn thành, cảm giác chưa thật sự hài lòng vẫn thôi thúc người nghệ sĩ tiếp tục tìm tòi và sáng tạo.

"Ngay cả trong giấc ngủ, tôi vẫn nghĩ mình còn điều gì đó chưa làm được nên không thể buông cọ" - bà chia sẻ.

Trong khi đó, họa sĩ Ca Lê Thắng lại mang đến triển lãm những tác phẩm trừu tượng giàu chất phương Đông. Ông cho biết tranh của mình bắt nguồn từ cảm xúc trước thiên nhiên miền Tây Nam Bộ, đặc biệt là những mùa nước nổi mênh mang.

Theo ông, nghệ thuật trừu tượng không phải sự xa rời hiện thực mà là cách biểu đạt cảm xúc bằng ngôn ngữ tạo hình khác. Người nghệ sĩ phải trung thực với cảm xúc của chính mình thay vì cố gắng chạy theo khuynh hướng hay kỹ thuật.

Nhiều nghệ sĩ cùng nhắc đến trạng thái nhập tâm trong sáng tạo. Họa sĩ Lê Triều Điển cho rằng khi đạt đến trạng thái ấy, người nghệ sĩ quên đi tuổi tác, khó khăn đời sống và chỉ còn tập trung vào việc sáng tạo. Ông gọi đó là hạnh phúc của người nghệ sĩ.

Có lẽ cũng vì vậy mà ở tuổi 80, 90, nhiều nghệ sĩ trong triển lãm vẫn tiếp tục vẽ, làm tượng, làm gốm và tham gia các hoạt động nghệ thuật. "Người giữ thời gian" vì thế không đơn thuần là một cuộc triển lãm mỹ thuật. Đó còn là nơi những nghệ sĩ lão thành nhìn lại hành trình của mình, đồng thời truyền lại cho thế hệ trẻ tinh thần sống hết mình với nghệ thuật.