Thận trọng và nhân văn

BHXH tự nguyện là trụ cột quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội (ASXH) - nhất là đối với nhóm lao động phi chính thức, lao động tự do và những người không có quan hệ lao động ổn định.

Trong bối cảnh nhà nước ban hành chuẩn nghèo đa chiều mới (Nghị định 351/2025 quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030) với mức tăng đáng kể so với giai đoạn trước, một vấn đề được đặt ra: Mức đóng BHXH tự nguyện năm 2026 có thay đổi theo chuẩn nghèo mới hay không, và cách tiếp cận chính sách này có bảo đảm mục tiêu ASXH?

Theo quy định hiện hành, mức đóng BHXH tự nguyện được xác định bằng 22% mức thu nhập do người tham gia lựa chọn, nhưng không thấp hơn chuẩn nghèo khu vực nông thôn. Chuẩn nghèo vì vậy đóng vai trò là "ngưỡng sàn" để tính mức đóng BHXH tối thiểu. Khi chuẩn nghèo được điều chỉnh tăng, về mặt kỹ thuật, mức đóng BHXH tự nguyện thấp nhất cũng có thể tăng, kéo theo áp lực tài chính không nhỏ đối với người thu nhập thấp.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý trong chính sách năm 2026 là việc chưa áp dụng ngay chuẩn nghèo mới để tính mức đóng BHXH tự nguyện. Thay vào đó, năm 2026, nhà nước tiếp tục sử dụng chuẩn nghèo của giai đoạn trước, kéo theo việc giữ nguyên mức đóng BHXH tối thiểu. Đây là sự lựa chọn chính sách mang tính thận trọng và nhân văn, thể hiện rõ quan điểm lấy người dân làm trung tâm trong việc điều hành mạng lưới ASXH.

Việc giữ nguyên mức đóng BHXH tự nguyện trong năm 2026 có thể xem là "khoảng đệm" cần thiết, giúp người dân có thêm thời gian thích nghi với mặt bằng chuẩn nghèo mới. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh kinh tế vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, chi phí sinh hoạt gia tăng, trong khi thu nhập của một bộ phận người dân chưa theo kịp. Chính sách ASXH nếu không được thiết kế cẩn trọng rất dễ vô tình đẩy nhóm yếu thế ra xa hơn khỏi hệ thống bảo vệ.

Bên cạnh đó, không thể không nhắc tới vai trò của chính sách hỗ trợ mức đóng từ ngân sách nhà nước đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Việc nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và các nhóm đối tượng khác đã góp phần giảm gánh nặng tài chính, tăng tính hấp dẫn của BHXH tự nguyện. Khi kết hợp giữa mức đóng hợp lý và cơ chế hỗ trợ phù hợp, BHXH tự nguyện không chỉ là nghĩa vụ mà còn thực sự trở thành chỗ dựa lâu dài cho người lao động khi về già.

Ở góc độ ASXH, quyết định chưa điều chỉnh mức đóng BHXH tự nguyện theo chuẩn nghèo mới trong năm 2026 cho thấy nhà nước không chạy theo mục tiêu kỹ thuật thuần túy, mà đặt trọng tâm vào khả năng tham gia thực tế của người dân. ASXH không chỉ nằm ở con số quy định, mà ở việc bao nhiêu người có thể tiếp cận và duy trì tham gia chính sách một cách bền vững.

Có thể nói cách tiếp cận đối với mức đóng BHXH tự nguyện năm 2026 là một minh chứng về tư duy ASXH bền vững: Chính sách không "gây sốc", không để người yếu thế bị bỏ lại phía sau và từng bước củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống BHXH. Đây chính là nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu ASXH toàn dân trong những năm tiếp theo.