Thành phố của những tiệm sách không ngủ

Thâm Quyến cũng là điểm hẹn lý tưởng để ý tưởng sáng tạo bùng nổ và văn hóa đọc phát triển sôi nổi.

Kể từ khi được chọn làm đặc khu kinh tế đầu những năm 80, Thâm Quyến ngày càng có tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc, với các chính sách hấp dẫn thu hút đầu tư. Đây còn là mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững: tri thức.

Đọc tự nhiên như hơi thở

Các báo cáo mới nhất chỉ ra rằng cư dân Thâm Quyến đọc trung bình khoảng 14-22 cuốn sách mỗi năm, gồm cả sách giấy và sách điện tử. Con số này khá cao so với nhiều thành phố lớn trong khu vực, kể cả những nơi có tỉ lệ đọc tốt như Thượng Hải, Singapore, Seoul. Đặc biệt, bất kỳ ai đến Thâm Quyến, chưa cần xem các thống kê thì vẫn dễ dàng cảm nhận bức tranh sống động về thói quen đọc của con người nơi đây. Họ coi đọc như phương pháp hữu ích làm giàu chuyên môn, kỹ năng, cảm xúc và họ có thể đọc mọi lúc.

Qua trò chuyện với dân địa phương đã mở ra cho chúng tôi góc nhìn mới mẻ và sâu sắc, lý giải vì sao tinh thần say mê đọc và học hỏi suốt đời hiện diện rõ nét đến vậy. Thâm Quyến là thành phố của người nhập cư, tri thức được xem như con đường hiệu quả và khả thi để những ai tha hương nâng cao chất lượng cuộc sống và tăng cạnh tranh trên thị trường lao động khi không có sẵn nhiều điều kiện thuận lợi về nền tảng gia đình, quan hệ xã hội, tài sản... Đọc sách, học thêm, cập nhật kiến thức gần như là bản năng sinh tồn, là mục tiêu của cư dân. Họ bền bỉ mở mang kiến thức để không lỗi thời, hạn chế bị bỏ lại chứ không chỉ thưởng thức, thư giãn, "làm màu". Có người xem nhà sách và thư viện như phòng gym cho trí não, nơi học thêm về quản lý, tài chính, sáng tạo, AI, thiết kế… Việc đọc trở nên tự nhiên như hơi thở, là lối sống thường nhật, len lỏi đến mọi ngóc ngách của đô thị năng động này.

Hệ sinh thái độc đáo

Với khoảng 18 triệu dân, Thâm Quyến có mạng lưới thư viện dày đặc: khoảng 1.200 cái, trong đó gần 900 thư viện công cộng và hơn 200 điểm đọc tự phục vụ (self-service libraries). Thâm Quyến thành công khi kiến tạo các thư viện như trung tâm văn hóa đa năng: nơi học tập, làm việc nhóm, gắn kết xã hội, có đủ sự kiện từ triển lãm, workshop, khu thiếu nhi… vượt qua tính chất không gian vật lý chỉ là nơi nhiều sách. Thành phố có cả một hệ sinh thái đọc, sách ở khắp mọi nơi, "thâm nhập" đời sống. Đặc sắc hơn cả chính là các "book bar". Đến Thâm Quyến, thử dành thời gian "cắm trại" tại Gaga 24 Hours Book Bar (quận Futian), nhiều du khách thích thú: Từ giới trẻ đến lứa trung niên, người người đắm chìm trong trang sách. Qua khung cửa kính, trong ánh đèn vàng ấm áp của những tiệm sách mở cửa thâu đêm suốt sáng, có những sinh viên cặm cụi bên laptop, nhân viên văn phòng lật sách, hay khách lữ hành tìm chỗ nghỉ yên tĩnh.

Ngoài book bar, các book city (thành phố sách) cũng đầy sức hút. Book city không đơn thuần là nhà sách bình thường để kinh doanh mà là công trình lớn, kiến trúc đẹp mắt, cung cấp hàng triệu bản sách. Môi trường đọc tiện ích, hoạt động đa dạng và có hẳn cả tháng đọc sách thường niên tạo không khí sôi nổi cho người yêu sách, khuyến khích kết hợp đọc sách với sinh hoạt cộng đồng…

Là thủ phủ công nghệ của Trung Quốc, không bất ngờ khi Thâm Quyến có hệ thống máy phục vụ sách tự động, cho phép độc giả linh hoạt mua bán, mượn, trả, gia hạn sách, truy cập tài nguyên số 24/7. Hàng trăm chiếc máy được đặt ở các nơi công cộng như ga tàu, trung tâm thương mại… Giao diện màn hình cảm ứng dễ sử dụng, tối ưu trải nghiệm. Thú vị nhất là dịch vụ đặt trước sách. Vì số lượng sách trong mỗi máy có hạn, nên có thể vào tìm kiếm sách trong thư viện Thâm Quyến, đăng ký trước và chọn vị trí nhận sách. Các thao tác trực tuyến nhanh chóng, dễ dàng. Sách được chuyển tới máy bạn đọc lựa chọn. Họ nhận được tin nhắn thông báo và đến nhận sách.

Thâm Quyến là minh chứng cụ thể cho thấy sức mạnh từ sự liên kết công - tư - cộng đồng, không phụ thuộc bên đơn lẻ nào. Các chiến lược vun bồi văn hóa đọc rất liên tục, lâu dài và nhất quán. Dường như, ở Thâm Quyến, việc đọc được biến thành hạ tầng đô thị, không phải phong trào, không tư duy ngắn hạn hay khẩu hiệu mời gọi. Khi đọc sách gắn với năng lực công dân thì người ta sẽ tự tìm đến sách: đọc để nâng cấp nghề nghiệp, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, giáo dục gia đình, hội nhập quốc tế… Khi đọc trở thành hành vi gần gũi và tiện lợi thì càng bền vững và lan tỏa sâu rộng. Đó cũng là bài học hữu ích cho nhiều nơi trong quá trình khích lệ thói quen đọc và nâng cao dân trí.