Thêm điểm tựa an sinh xã hội

Người từ 70 tuổi không có lương hưu có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng nếu đề xuất giảm độ tuổi thụ hưởng được thông qua. Chính sách này được kỳ vọng mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội, hỗ trợ người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn, từng bước thực hiện mục tiêu mọi người dân đều có nguồn thu nhập khi về già.

Đề xuất 2 phương án

Dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH đang được lấy ý kiến đóng góp. Trong đó, cơ quan chủ trì soạn thảo dự luật - Bộ Nội vụ - đề xuất giao Chính phủ quyết định lộ trình giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 và có thể thấp hơn khi điều kiện kinh tế - xã hội cho phép.

Theo Luật BHXH năm 2024, người từ đủ 75 tuổi trở lên không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng thì được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Trường hợp thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo thì từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi được hưởng khoản trợ cấp này.

Dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH đưa ra 2 phương án. Phương án 1: Giữ nguyên quy định hiện hành nếu ngân sách nhà nước chưa đáp ứng được yêu cầu mở rộng đối tượng thụ hưởng. Phương án 2: Giao Chính phủ quyết định lộ trình giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70, phù hợp khả năng cân đối ngân sách từng thời kỳ; đồng thời báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giảm xuống dưới 70 tuổi khi điều kiện cho phép.

Bộ Nội vụ cho biết việc giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 xuống 75 theo Luật BHXH năm 2024 đã giúp tăng thêm khoảng 500.000 người được thụ hưởng các chế độ hưu trí và trợ cấp xã hội. Nhờ đó, tỉ lệ người trong độ tuổi nghỉ hưu có lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hưu trí xã hội đã tăng lên gần 42% vào năm 2025.

Thế nhưng, con số nêu trên vẫn còn khoảng cách khá xa so với mục tiêu đến năm 2030, khoảng 60% người trong tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hưu trí xã hội theo tinh thần Nghị quyết 28/2018 về cải cách chính sách BHXH.

Một chuyên gia an sinh xã hội cho rằng việc hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội là bước đi cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Theo ông, nhiều người lao động khu vực phi chính thức không có điều kiện tham gia BHXH hoặc tham gia không đủ thời gian để hưởng lương hưu. Vì vậy, trợ cấp hưu trí xã hội sẽ là "tấm lưới an sinh cuối cùng", giúp họ có nguồn hỗ trợ cần thiết khi tuổi cao, sức yếu.

Trong khi đó, lãnh đạo Bộ Nội vụ nhấn mạnh đề xuất này không chỉ nhằm mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội mà còn góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau. Việc điều chỉnh sẽ được tính toán theo lộ trình phù hợp với khả năng ngân sách và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Hiện nay, mức trợ cấp hưu trí xã hội là 500.000 đồng/tháng. Trong dự thảo nghị định về chính sách trợ giúp xã hội đang được lấy ý kiến, Bộ Y tế đề xuất nâng mức này lên 540.000 đồng/tháng từ ngày 1-7. Một số địa phương còn chủ động hỗ trợ cao hơn mức chung nhằm nâng cao đời sống người cao tuổi.

Đến nay, 5 tỉnh, thành đã nâng mức trợ cấp hưu trí xã hội cao hơn khung quy định tại Nghị định 176/2025. Theo đó, TP Hà Nội và TP HCM là 650.000 đồng, TP Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh 700.000 đồng, Tuyên Quang 530.000 đồng/tháng. Việc nâng mức trợ cấp hưu trí xã hội đã từng bước đáp ứng được nhu cầu trợ giúp của một bộ phận người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Bà Nguyễn Thị Lan (67 tuổi, bán rau tại chợ đầu mối ở TP Hà Nội) cho biết trước đây, do cuộc sống khó khăn nên bà không tham gia BHXH. Hiện nay dù tuổi đã cao, sức khỏe giảm sút nhưng bà vẫn phải duy trì công việc để trang trải cuộc sống. "Nếu người từ 70 tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội thì đó là nguồn động viên rất lớn. Số tiền không nhiều nhưng giúp người già có thêm chi phí sinh hoạt, thuốc men và bớt phụ thuộc vào con cháu" - bà bày tỏ.

Ông Trần Văn Minh (69 tuổi, bán tạp hóa tại TP HCM) cho rằng việc hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với nhóm lao động tự do. "Cả đời buôn bán nhỏ nên tôi không có lương hưu. Thấy người ta lĩnh lương hưu hằng tháng, tôi mới thấm thía giá trị của việc tham gia BHXH" - ông thổ lộ.

Theo các chuyên gia an sinh xã hội, trường hợp như bà Lan hay ông Minh hiện khá phổ biến. Đây là nhóm lao động khu vực phi chính thức, chiếm tỉ lệ lớn trong nền kinh tế nhưng mức độ tham gia BHXH còn thấp. Vì vậy, bên cạnh việc mở rộng trợ cấp hưu trí xã hội, cần tiếp tục phát triển BHXH tự nguyện để người dân có cơ hội tích lũy khi về già.

Các chuyên gia an sinh xã hội nhận định nếu được thực hiện theo lộ trình phù hợp, việc giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 sẽ tạo thêm cơ hội tiếp cận chính sách an sinh cho hàng trăm ngàn người cao tuổi không có lương hưu. Đây cũng là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bao trùm và bền vững.