Trong khó ló đối sách

Sự phát triển mạnh mẽ của kỹ thuật và công nghệ hiện đại đã làm cho kim loại đất hiếm có được tầm quan trọng sống còn đối với tương lai của mọi nền kinh tế trên thế giới. Nhu cầu về kim loại đất hiếm ngày càng tăng mà không phải nền kinh tế nào cũng có sẵn nguồn tài nguyên thiên nhiên này. Việc khai thác và tinh chế đòi hỏi công nghệ, kỹ thuật cao và hiện đại cũng như đầu tư lớn. Kim loại đất hiếm trở thành lợi thế và ưu thế của bên này, điểm yếu chết người đối với bên kia. Cho nên không có gì là khó hiểu khi cung ứng đất hiếm được chính trị hóa và vũ khí hóa trong chính trị thế giới và quan hệ quốc tế.

Có thể thấy được rõ nhất điều này ở mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc thời gian qua. Trung Quốc hiện là nhà cung ứng lớn nhất về kim loại đất hiếm cho cả thế giới và Mỹ phụ thuộc ở mức độ rất cao vào cung ứng này từ Bắc Kinh. Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động cuộc chiến thuế quan bảo hộ thương mại với các đối tác kinh tế và thương mại, một trong những biện pháp đáp trả của Trung Quốc là kiểm soát và hạn chế cung ứng kim loại đất hiếm cho Mỹ. Biện pháp này đắc dụng đến mức ông Donald Trump phải nhiều lần cài số lùi và nhượng bộ Trung Quốc.

Nhưng trong tình thế khó khăn và khó xử, Mỹ đã ló ra được đối sách khả dĩ trước con chủ bài chiến lược này của Trung Quốc. Tuy vẫn còn cần thời gian để có thể vô hiệu hóa hoàn toàn vũ khí này của Trung Quốc, phía Mỹ đã xác định hướng đi rõ ràng và vạch các phương án bài bản để gây dựng sự tự chủ trong cung ứng kim loại đất hiếm.

Đối sách của Mỹ bao gồm 2 phần. Một là tăng cường đầu tư vào khai thác và tinh chế kim loại đất hiếm trong nước và gây dựng dự trữ chiến lược giống như dầu lửa. Chính quyền ông Donald Trump đặt mục tiêu sở hữu ít nhất 10% cổ phần ở tất cả công ty khai thác và tinh chế kim loại đất hiếm ở Mỹ. Phần thứ hai là thành lập liên minh với các đối tác bên ngoài. Cùng với các thỏa thuận song phương liên quan, những bước đi này tạo thế cho Mỹ đặc biệt trong đối phó Trung Quốc.

Liên minh kim loại đất hiếm của Mỹ nhằm bảo đảm cung ứng ổn định cả về khối lượng lẫn giá cả, tạo nên mạng lưới mới độc lập và có thể cạnh tranh với Trung Quốc. Với liên minh này, phía Mỹ còn theo đuổi những mục đích khác là tự chủ hoàn toàn từ khai thác đến tinh chế đất hiếm và kim loại hiếm, ngăn chặn tác động tiêu cực của kịch bản bên ngoài thao túng, chi phối giá cung ứng; phát triển và ứng dụng kỹ thuật và công nghệ hiện đại mới trong khai thác và tinh chế để hoàn toàn độc lập với Trung Quốc. Liên minh này sẽ hình thành chuỗi cung ứng mới do Mỹ kiểm soát bên cạnh chuỗi cung ứng Trung Quốc có ảnh hưởng nổi trội, tạo nên 2 thị trường và giúp các quốc gia nhỏ hơn phát huy được vai trò. Về lâu dài, liên minh này sẽ buộc Trung Quốc phải điều chỉnh toàn bộ chiến lược hiện tại về kim loại đất hiếm.