Liên hoan Sân khấu cải lương toàn quốc 2018 sẽ diễn ra từ ngày 5 đến 19-9 tại Trung tâm Biểu diễn nghệ thuật TP Tân An, tỉnh Long An. 32 vở diễn của 25 đơn vị, trong đó có 8 đơn vị ngoài công lập, sẽ tranh tài. NSND Nguyễn Quang Vinh, quyền Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn (NTBD), khẳng định tại buổi họp báo sáng 29-8: "Liên hoan lần này hướng tới chất lượng nghệ thuật, không có sự phân biệt giữa các đoàn công lập và ngoài công lập".

Liên hoan đổi mới đầu tiên

Hơn một tháng qua, trong giới nghệ sĩ sân khấu cải lương đã có bàn tán về sự thay đổi của liên hoan sân khấu cải lương toàn quốc lần này. Bởi, ban tổ chức, Cục NTBD, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã lập đề án đổi mới cách đây 3 năm và đã được thông qua để chính thức bỏ hai chữ chuyên nghiệp, vốn lâu nay phân biệt giữa đơn vị công lập và ngoài công lập.

Buổi họp báo nóng lên sau khi NSND Nguyễn Quang Vinh khẳng định sẽ không có sự chỉ đạo ngầm tại liên hoan năm nay, khi báo chí phản ảnh quá nhiều vấn đề tiêu cực khiến nghệ sĩ tham dự liên hoan, hội diễn đều bức xúc. Một số vở diễn không xứng tầm nhưng lại đoạt huy chương. Tiếp theo đó, trưởng ban tổ chức liên hoan, ông Trần Hướng Dương - Phó Cục trưởng Cục NTBD, khẳng định: "Có tôi ngồi ghế trưởng ban tổ chức, xin hứa sẽ không để liên hoan nhuốm màu tiêu cực".

Liên hoan sân khấu cải lương toàn quốc 2018: Cam kết không tiêu cực - Ảnh 1.

Những nghệ sĩ có tham gia các khâu: chỉ đạo nghệ thuật, trưởng đơn vị nghệ thuật, họa sĩ thiết kế, nhạc sĩ sáng tác âm nhạc, đạo diễn dàn dựng, diễn viên… đều không được ngồi ghế giám khảo.

Nói về thực trạng một đạo diễn, một tác giả có đến hơn 10 vở tham dự liên hoan, dù đứng tên công khai hoặc "núp bóng" dưới tên của học trò, nghệ sĩ thuộc đơn vị mời họ, NSND Nguyễn Quang Vinh cho rằng không loại trừ việc nghệ sĩ là học trò của vị đạo diễn nên có sự ảnh hưởng, có ý muốn tác phẩm của đơn vị đạt chất lượng. Nhưng ông đề nghị các đoàn rà soát lại trước khi mời vì tạo nên sự trùng lặp không đáng có, nếu một đạo diễn dựng hoặc chỉ đạo một lúc nhiều vở thì không thể đạt hiệu quả cao. Ông nhấn mạnh: "Tuyệt đối không để sự thao túng trong cách chấm giải thưởng để liên hoan thật sự là sân chơi đúng nghĩa của những nghệ sĩ yêu nghề".

Về phía nghệ sĩ tham gia liên hoan, NSƯT Lê Tứ (Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang) nói: "Tôi cho rằng nếu vẫn cứ chấm huy chương theo quy chế mỗi đoàn không quá 2 HCV, 4 HCB thì sẽ cào bằng, mang tính mặt trận, khiến nhiều nghệ sĩ hụt hẫng, bị tổn thương sau mỗi mùa liên hoan. Quy chế này phải được thay đổi, vì nó không còn phù hợp thực tế, khi chất lượng vai diễn mỗi đoàn khác nhau, có thể HCB của đoàn này sẽ hay hơn HCV của đoàn khác".

Vắng lạnh khán giả?

Hầu hết báo chí đều bày tỏ đáng tiếc vì thiếu sự quảng bá từ nhà tổ chức khiến các liên hoan, hội diễn nhiều năm qua vắng lạnh khán giả. Chỉ có nghệ sĩ tham gia vở diễn đến với liên hoan, diễn xong mạnh ai nấy về. Người làm nghề chẳng đúc kết được gì sau một mùa liên hoan mà đúng ra sân chơi này phải là nơi học hỏi, giao lưu. Với tinh thần tiếp thu góp ý của báo chí, không né tránh, NSND Nguyễn Quang Vinh thừa nhận ban tổ chức thiếu sót về vấn đề này. Ông mong muốn đơn vị đăng cai là tỉnh Long An sẽ cùng với Cục NTBD tổ chức mùa liên hoan cải tiến này thật sự đạt hiệu quả, thu hút đông khán giả đến với từng vở diễn.

Việc công chúng không được hưởng thụ những vở diễn đoạt giải sau liên hoan, hầu hết chỉ diễn vài suất, có vở cất kho, ông quyền cục trưởng kêu gọi các đơn vị cũng phải năng động, tìm kiếm điểm diễn chứ không thể buộc Cục NTBD phải lo cả đầu ra. "Năm nay, có sự tham gia của các đơn vị ngoài công lập, các vở diễn do các nghệ sĩ ngôi sao miền Nam thực hiện, vừa tham dự liên hoan vừa bán vé kinh doanh, đó là một kênh thông tin để các đơn vị công lập học hỏi" - ông Nguyễn Quang Vinh nói.

Đạo diễn Võ Trọng Nam, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, cho rằng: "Toàn liên hoan chỉ có một đêm gala phát giải vào tối 19-9 với chủ đề "Danh tài hội tụ" được truyền hình trực tiếp trên VTV, HTV và Đài Truyền hình Long An, xem ra vẫn chưa đủ tầm khi cả nước đang chờ đón nhiều hoạt động chào mừng 100 năm sân khấu cải lương". Ông Nam đề nghị Đài Truyền hình Long An cần tổ chức các chương trình tọa đàm, mời nghệ sĩ tham gia liên hoan để biểu dương thành tựu nghệ thuật cải lương một thế kỷ qua, cũng như mổ xẻ những vấn đề đổi mới trong sáng tác, dàn dựng, diễn xuất của cải lương hôm nay. 

26 vở tham gia liên hoan gồm: "Cuộc đời của mẹ" (Đoàn Nghệ thuật Long An), "Phù sa đỏ" (Đoàn Văn công Quân khu 9), "Mùa xuân bất tận" (Cao Văn Lầu), "Lối về" (Thanh Nga), "Hồi sinh" (Đồng Nai), "Cuộc chiến thời bình" (Cao Văn Lầu), "Chiếc áo thiên nga" (Nhà hát Cải lương Việt Nam), "Thành phố buổi bình minh" (Công ty VHT), "Bến đợi" (Hương Tràm - Cà Mau), "Anh hùng di hận" (Đồng Nai), "Ảo mộng đế vương" (Thái Bình), "Nỗi niềm sau cuộc chiến" (Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam), "Thất lạc giữa gia đình" (Hải Phòng), "Nước mắt không chảy ngược" (Nhà hát Cải lương Hà Nội), "Người đồng bằng" (Đồng Tháp), "Kiếp tằm" (Quảng Ninh), "Trống trận Ba Đình" (Thanh Hóa), "Những tấm lòng vàng" (Hà Nội), "Bến nước Ngũ Bồ" (Nam Định), "Bão dậy trời Long Hưng" (Tiền Giang), "Thất trảm sớ" (Hà Nội), "Hiu hiu gió bấc" (Trần Hữu Trang), "Tiếng vọng hang hòn" (Kiên Giang), "Ngày đó họ đều còn trẻ" (Trần Hữu Trang), "Cánh buồm ngược gió" (Cần Thơ), "Ngạ quỹ" (Nhà hát Cải lương Việt Nam), "Tình yêu thời chiến" (Trần Hữu Trang).

Ngoài ra, còn có một số vở diễn tại TP HCM gồm: "Rạng ngọc Côn Sơn" (nhóm NSƯT Kim Tử Long), "Hồn của đá" (Công ty TNHH Nguyễn Vĩnh Lộc), "Thái hậu Dương Vân Nga" (Sân khấu Lê Hoàng), "Những con sóng vô hình" (Hội Sân khấu TP HCM), "Tổ quốc nơi cuối con đường" (Nhà hát Thế giới trẻ).

Bài và ảnh: Thanh Hiệp