Vì sao ô tô có thể bốc cháy khi đổ xăng, cách nào để phòng tránh và thoát thân?

Thời gian gần đây liên tục xảy ra các vụ cháy ô tô, đặc biệt là vụ cháy ô tô tại cây xăng ở TP Đà Nẵng làm hai người chết đang khiến dư luận bàng hoàng. Nhiều người đặt câu hỏi vì sao ô tô có thể tự bốc cháy, nguyên nhân do đâu, làm thế nào để phòng tránh hoặc thoát thân khi xảy ra sự cố?

Theo Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô – Thiết bị động lực TPHCM, một trong những nguyên nhân phổ biến gây cháy khi đổ xăng là hiện tượng tĩnh điện. Trong quá trình ra vào xe, sự cọ xát giữa quần áo và ghế có thể tạo ra điện tích. Nếu người dùng chạm trực tiếp vào vòi bơm xăng mà chưa xả tĩnh điện (bằng cách chạm vào phần kim loại của xe), tia lửa nhỏ phát sinh có thể đốt cháy hơi xăng.

Đáng chú ý, xăng có khả năng bay hơi nhanh ngay khi mở nắp bình, thậm chí từ nhiệt độ khoảng 7°C. Khi hơi xăng hòa trộn với không khí ở nồng độ từ 1% đến 7%, hỗn hợp này rất dễ bắt lửa, chỉ cần một tia lửa cực nhỏ.

Ngoài ra, việc đổ xăng khi xe vẫn đang nổ máy cũng tiềm ẩn nguy cơ lớn. Nhiệt độ tại các bộ phận như ống xả hoặc bộ chuyển đổi xúc tác có thể lên tới 400-500°C, đủ để đốt cháy hơi xăng rò rỉ. Hệ thống điện trên xe, nếu gặp sự cố như bugi hỏng hoặc chập điện, cũng có thể tạo ra tia lửa gây cháy. Bên cạnh đó, rò rỉ nhiên liệu từ bình xăng hoặc ống dẫn bị hư hỏng, hay sử dụng xăng kém chất lượng, đều làm gia tăng rủi ro.

Một yếu tố khác được nhắc đến là pin lithium-ion hoặc các thiết bị điện tử. Loại pin này có thể phát nổ khi gặp sự cố như chập điện, quá nhiệt, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng. Ngoài ra, các nguồn lửa bên ngoài như thuốc lá, bật lửa cũng có thể là tác nhân kích hoạt cháy.

Liên quan đến nghi vấn xe chở pin điện tử trong vụ việc, chuyên gia cho rằng nguy cơ xảy ra hiện tượng "thermal runaway" (phản ứng nhiệt mất kiểm soát) là hoàn toàn có thể. Nguyên nhân có thể đến từ nhiệt độ môi trường cao, xe đỗ dưới nắng lâu hoặc gần nguồn nhiệt. Bên cạnh đó, pin bị va đập, hư hỏng vật lý trong quá trình vận chuyển, hoặc sử dụng sai cách như sạc quá mức, dùng bộ sạc kém chất lượng, cũng có thể dẫn đến cháy nổ.

Ngoài ra, lỗi sản xuất hoặc chất lượng pin không bảo đảm, như lớp ngăn cách (separator) quá mỏng, có tạp chất, hoặc hệ thống quản lý pin (BMS) bị lỗi, cũng làm tăng nguy cơ mất kiểm soát. Trường hợp ngắn mạch do dây điện chạm nhau, nước xâm nhập hoặc không cách điện tốt khi vận chuyển cũng là yếu tố đáng lưu ý.

Theo lời kể của nhân chứng, chiếc xe trong vụ cháy tại Đà Nẵng có chở pin điện tử và lửa bùng phát từ phía sau kèm theo tiếng nổ. Điều này làm dấy lên khả năng pin lithium bị quá nhiệt hoặc hư hỏng trong quá trình di chuyển, kết hợp với hơi xăng bay ra gây cháy.

Từ những phân tích trên, chuyên gia khuyến cáo khi vận chuyển pin lithium cần đặt trong hộp bảo vệ chuyên dụng, đảm bảo cách điện và hạn chế va đập. Không để pin dưới ánh nắng trực tiếp hoặc gần nguồn nhiệt cao. Trước khi vận chuyển, cần kiểm tra tình trạng pin, tránh sử dụng pin bị phồng, rò rỉ. Đặc biệt, không nên vận chuyển số lượng lớn pin lithium trên các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong để giảm thiểu rủi ro cháy nổ.