Việt Nam vươn mình phát triển, hội nhập: Bệ đỡ để doanh nghiệp lớn mạnh

Trong giai đoạn 2021 - 2026, phát triển doanh nghiệp (DN) được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, nâng cao nội lực nền kinh tế và thúc đẩy hội nhập sâu rộng.

Cú hích thực chất

Theo đó, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 79-NQ/TW ngày 6-1-2026 về phát triển kinh tế nhà nước, cùng nhiều chính sách hỗ trợ cá nhân, hộ kinh doanh cho thấy tư duy phát triển DN đã có bước chuyển căn bản, tạo dấu ấn rõ nét về cải cách thể chế trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng.

Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh Nghị quyết 68 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo phong trào và xu thế phát triển DN tư nhân, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nhân. Theo Thủ tướng, các DN tư nhân ngày càng hoạt động đa dạng, dám nghĩ, dám làm những việc lớn hơn, có ý nghĩa hơn đối với sự phát triển chung của đất nước.

TS Trần Hải Linh, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân & Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc (VKBIA), nhận định Nghị quyết 68 tạo bước ngoặt quan trọng khi chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo và phục vụ". Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, qua đó thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, bền vững. Khi "luật chơi" rõ ràng và ổn định, DN yên tâm đầu tư dài hạn, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo.

Một nội dung then chốt khác của nghị quyết là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong các lĩnh vực đầu tư, đất đai, thuế, hải quan, tín dụng theo hướng số hóa, liên thông, lấy DN làm trung tâm. Cùng với đó là thay đổi căn bản cách tiếp cận trong quản lý rủi ro, chuyển từ tâm lý "sợ sai" sang quản lý theo nguyên tắc rủi ro chấp nhận được, phân định rõ giữa sai phạm do trục lợi và rủi ro phát sinh trong quá trình đổi mới sáng tạo. Đây được xem là điều kiện để hình thành đội ngũ doanh nhân dám nghĩ, dám làm, dám đầu tư vào công nghệ cao, kinh tế số và kinh tế xanh.

PGS-TS Trần Đình Thiên, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, cho rằng hiện tại nền kinh tế Việt Nam đang phụ thuộc lớn vào khu vực DN FDI. Khu vực này đóng góp tới khoảng 3/4 kim ngạch xuất khẩu và tăng trưởng, trong khi dòng tiền nội địa được bơm ra lại bị ách tắc, đọng lại trong hệ thống. Các rào cản thể chế đang khiến DN Việt yếu dần, năng lực nội sinh không được chuẩn bị đầy đủ để bước ra "sân chơi lớn".

"Nghị quyết 68 cần được triển khai với tầm nhìn dài hạn hơn, hướng tới mục tiêu giúp DN Việt vươn tầm quốc tế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ xử lý các khó khăn mang tính ngắn hạn" - PGS-TS Trần Đình Thiên nói.

TS Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế (ĐHQG Hà Nội), phân tích Nghị quyết 68 nhấn mạnh bảo đảm quyền tự do kinh doanh, quyền tài sản hợp pháp, xóa bỏ rào cản và phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực về vốn, đất đai, nhân lực chất lượng cao, khoa học - công nghệ. Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng DN mà là nâng tầm DN Việt, củng cố năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Còn theo ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa TP Hà Nội, Nghị quyết 68 đánh dấu sự chuyển dịch căn bản về tư duy phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời thể hiện kỳ vọng DN tư nhân không chỉ mở rộng quy mô mà còn dẫn dắt đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, đưa năng lực công nghệ quốc gia vào nhóm 3 ASEAN, tốp 5 châu Á trước năm 2030. Trọng tâm then chốt của nghị quyết là bảo đảm tiếp cận bình đẳng các nguồn lực và cạnh tranh công bằng, tạo cú hích thực chất cho môi trường kinh doanh.

Bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), nhìn nhận Nghị quyết 68 đã trao cho DN niềm tin và sự tự tin lớn. "Quả thật chưa bao giờ mà không khí kinh doanh trong DN có sự thay đổi rõ nét như vậy. DN tư nhân kỳ vọng rất lớn vào sự thay đổi mang tính chất đột phá, căn cơ của nền kinh tế, của quản trị công mang đến cho họ nhiều cơ hội hơn" - bà chia sẻ.

Nâng tầm doanh nghiệp nhà nước

Cùng với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó làm rõ vai trò, vị trí và phương thức vận hành của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện đại, theo hướng chủ đạo nhưng bình đẳng, minh bạch và cạnh tranh theo cơ chế thị trường. Đây là điểm đổi mới quan trọng, thể hiện tư duy nhất quán: Kinh tế nhà nước không đứng ngoài hay đứng trên thị trường mà giữ vai trò dẫn dắt, ổn định và kiến tạo không gian phát triển cho toàn bộ nền kinh tế.

Chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân nhận định để DN nhà nước thực sự phát huy vai trò cốt lõi như tinh thần Nghị quyết 79, vấn đề không nằm ở việc có thêm nguồn lực mà nằm ở cách sử dụng và quản trị nguồn lực đó. Các giải pháp then chốt cần làm lúc này là xác định lại đúng "sân chơi" của DN nhà nước. 

Các DN nhà nước chỉ nên tập trung vào những lĩnh vực thị trường chưa hoặc không thể làm tốt, có ý nghĩa sống còn đối với nền kinh tế như hạ tầng chiến lược, năng lượng, tài nguyên, tài chính - tín dụng trụ cột, quốc phòng - an ninh, các công nghệ nền tảng. Ở những lĩnh vực này, mục tiêu không chỉ là lợi nhuận ngắn hạn mà là bảo đảm ổn định dài hạn và chủ quyền kinh tế. Ngược lại, cần mạnh dạn thoái vốn, rút lui khỏi những ngành mà khu vực tư nhân làm hiệu quả hơn để tránh dàn trải và xung đột vai trò.

"Cải cách thực chất cơ chế quản trị DN nhà nước. Đây là "nút thắt của nút thắt". DN nhà nước phải được quản trị theo chuẩn mực DN hiện đại: Hội đồng quản trị có thực quyền, tách bạch rõ giữa chủ sở hữu - quản lý - điều hành, tuyển chọn lãnh đạo dựa trên năng lực và kết quả, thay vì cơ chế "bổ nhiệm hành chính". Chỉ khi người đứng đầu gắn trách nhiệm cá nhân với hiệu quả sử dụng vốn và tài sản nhà nước thì lợi thế về vốn, đất đai mới chuyển hóa thành hiệu quả thực" - TS Lê Bá Chí Nhân nói.

Ông Đặng Huy Đông, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính), đánh giá trong các định hướng chủ trương của Đảng và Nhà nước, DN nhà nước luôn mang sứ mệnh là đầu tàu dẫn dắt của nền kinh tế. 

Để hoàn thành sứ mệnh lịch sử và lớn lao ấy, DN nhà nước cần một môi trường kinh doanh lành mạnh, khung khổ pháp lý minh bạch, dễ làm, dễ hiểu, không rủi ro công vụ. DN nhà nước phải được hoạt động theo cơ chế thị trường, lấy hiệu quả kinh tế làm tiêu chí đánh giá chủ yếu; tự chủ, tự chịu trách nhiệm; cạnh tranh bình đẳng với DN thuộc các thành phần kinh tế khác theo quy định của pháp luật. Trong quá trình đánh giá hiệu quả đầu tư kinh doanh của DN nhà nước cần tách bạch nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh hàng hóa dịch vụ thông thường của DN với nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích do Nhà nước kiểm soát, điều tiết giá.