Xóa khoảng cách vô hình bên mâm cơm

Buổi tối, căn hộ nhỏ của gia đình chị T.D (34 tuổi, nhân viên văn phòng, ngụ TP HCM) sáng đèn. Mâm cơm được dọn ra gọn gàng, đủ món. Nhưng suốt bữa ăn, không ai nói với ai quá vài câu.

Tuy gần mà xa

Chồng chị vừa ăn vừa lướt điện thoại, thỉnh thoảng cười một mình. Cậu con trai 13 tuổi cắm mặt vào chiếc máy tính bảng. Còn chị D. lặng lẽ gắp thức ăn, mắt thi thoảng nhìn sang từng người, như chờ một điều gì đó.

"Có hôm tôi thử tắt wifi. Cả nhà ngồi vào cơm mà cứ như… người lạ, ai cũng vội vàng ăn cho xong rồi lại về phòng mình. Dường như không ai biết nói gì với nhau" - chị D. kể, giọng chùng xuống.

Trước đây, bữa cơm là lúc cả nhà quây quần và trò chuyện cùng nhau. Từ khi công việc của vợ chồng chị bận hơn, các con đã lớn, mỗi người có một thế giới riêng, bữa cơm dần trở nên nhạt nhẽo, không còn là khoảng thời gian kết nối. "Chúng tôi vẫn ngồi chung một bàn, ăn cùng mâm nhưng cảm giác như mỗi người đang ở một nơi khác" - chị D. tâm sự.

Khác với sự im lặng của gia đình chị D., bữa cơm của gia đình anh N.V.P (40 tuổi, kinh doanh tự do) lại… không yên ả.

Anh P. thường về nhà muộn, khi anh ngồi vào bàn thì vợ con đã gần ăn xong. Những câu chuyện trên bàn ăn nhanh chóng chuyển thành lời nhắc nhở, rồi thành trách móc. "Con học hành sao rồi?", "Sao kỳ này điểm con thấp vậy?", "Nhà cửa sao bừa bộn quá?"…

Con trai anh cúi đầu, ăn nhanh cho xong rồi đứng dậy, còn vợ anh thở dài. Anh cũng mất hứng, ăn vội vài miếng rồi ra xem tivi.

Anh P. thừa nhận cách thể hiện sự quan tâm của anh với gia đình không khéo, có chút gia trưởng và điều này vô tình tạo áp lực. "Nhiều khi tôi chỉ nói vài câu mà không khí đã nặng nề. Nhưng tính tôi vốn vậy, không nói năng nhẹ nhàng được" - anh P. bộc bạch.

Nhà bà N.A (63 tuổi, ngụ phường Bình Tân, TP HCM) lại có kiểu "xa nhau" khác. Bà sống cùng con trai, con dâu và cháu nội. Bữa cơm vẫn đủ người, vẫn rộn ràng nhưng bà luôn có cảm giác "lạc lõng".

"Tôi người miền Trung, con dâu người miền Tây, từ cách nấu ăn đến chuyện trò cũng khác nhau. Nhiều lúc ngồi ăn mà không biết nên nói gì. Có bữa, tôi ăn vội rồi lặng lẽ vào phòng, không phải vì giận, mà vì thấy mình không thuộc về câu chuyện của tụi nhỏ" - bà kể.

Kết nối bằng bữa cơm gia đình

Ba câu chuyện, 3 gia đình chắc chắn không thể vẽ nên toàn cảnh bữa cơm của gia đình hiện đại nhưng có một điểm chung là sự kết nối đang lỏng dần trong rất nhiều gia đình Việt.

Có gia đình xa nhau vì điện thoại. Có gia đình xa nhau vì áp lực. Có gia đình xa nhau vì khác biệt thế hệ… Tất cả thể hiện rõ trong không gian quen thuộc nhất - bữa cơm gia đình.

Theo thạc sĩ tâm lý Trần Hiền Mai, bữa cơm gia đình là một giá trị văn hóa quan trọng của người Việt, không chỉ để ăn uống mà còn để gắn kết tình thân. Mâm cơm là "điểm hẹn" để các thành viên sum vầy, chia sẻ những câu chuyện trong ngày. 

Truyền thống này thể hiện qua cách ăn chung mâm, đủ món mặn, canh, rau và những phép tắc như mời cơm, chờ đủ người. Từ đó, người lớn dạy con cháu lễ nghĩa, sự quan tâm và tinh thần sẻ chia. 

Quan trọng hơn, bữa cơm gia đình là nơi nuôi dưỡng tình cảm và giữ gìn nếp nhà. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, khi nhịp sống thay đổi, vai trò này đang bị lung lay.

"Chúng ta thường nghĩ vấn đề nằm ở việc mỗi người dùng điện thoại hay quá bận rộn. Thực ra, đó chỉ là biểu hiện. Gốc rễ nằm ở việc các thành viên không còn biết cách kết nối với nhau như trước. 

Khi mỗi người có một thế giới riêng, không còn thói quen trò chuyện, sự im lặng là điều tất yếu. Ngoài ra, khoảng cách còn đến từ sự khác biệt thế hệ. Người lớn tuổi không còn là trung tâm trong gia đình, họ dễ cảm thấy lạc lõng nếu không tìm được cách hòa nhập mới" - bà Hiền Mai phân tích.

Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Mai Anh thì cho rằng điều đáng lo không phải là bữa cơm im lặng hay đôi lúc căng thẳng, mà là khi mọi người dần chấp nhận điều đó như việc bình thường. "Có nhiều gia đình không còn kỳ vọng vào bữa cơm. Ai ăn xong thì đứng dậy, ai rảnh thì ăn sau. Nếu sự kết nối không còn được coi trọng, khoảng cách sẽ ngày càng lớn" - bà Mai Anh nói.

Theo các chuyên gia, không cần những thay đổi lớn lao, chỉ cần những điều rất nhỏ nhưng nhất quán. Ví dụ quy ước không dùng điện thoại trong bữa ăn. Bắt đầu trò chuyện từ những lời thăm hỏi về cảm xúc trong ngày đối với công việc, học hành; kể cho nhau nghe những chuyện nhỏ mình nghe và chứng kiến; những câu chuyện vui. Thậm chí có thể cùng bàn luận về những vấn đề thời sự…

Ngoài ra, nên phân công mỗi người một việc chuẩn bị cho bữa cơm: người nấu ăn, người lau bàn, người soạn chén… Những việc này sẽ khiến mọi người gần nhau hơn và thấy mình là thành viên quan trọng của gia đình.

Bữa cơm gia đình, suy cho cùng, không chỉ là chuyện ăn uống, mà là nơi mỗi người tìm thấy mình trong mối liên kết với người thân yêu.