Hình ảnh hạ giải bảo tàng trên thành cổ 200 tuổi ở Đà Nẵng

Toàn bộ công trình Bảo tàng Đà Nẵng cũ trên nền móng Di tích quốc gia đặc biệt Thành Điện Hải đang được hạ giải khẩn trương, mở đường cho giai đoạn 2 dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích lịch sử nằm ở vị trí trung tâm thành phố.

Thành Điện Hải là một trong số ít di tích còn lại từ buổi đầu chống Pháp (1858-1860), gắn với phòng tuyến Đà Nẵng do danh tướng Nguyễn Tri Phương chỉ huy. Đây cũng là chứng tích quan trọng đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi quân đội Việt Nam lần đầu đối mặt với đội quân viễn chinh phương Tây hiện đại.

Di tích quốc gia đặc biệt này được xây dựng năm 1813 dưới thời vua Gia Long, giữ vai trò quân sự trọng yếu trong việc bảo vệ Đà Nẵng. Nơi đây nổi tiếng với kiến trúc Vauban kiên cố, 30 ụ súng thần công và gắn với cuộc chiến chống liên quân Pháp - Tây Ban Nha (1858-1860).

Từ năm 2005, Bảo tàng Đà Nẵng được xây dựng bên trong khuôn viên Thành Điện Hải và bắt đầu đón khách tham quan từ năm 2011. Đến năm 2017, Thành Điện Hải được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Năm 2021, Đà Nẵng đầu tư hơn 500 tỉ đồng xây dựng Bảo tàng Đà Nẵng mới tại số 42 Bạch Đằng; đến năm 2025, công trình được khánh thành, toàn bộ hiện vật được di dời về đây. Việc triển khai giai đoạn 2 dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo Thành Điện Hải bắt đầu từ cuối năm 2025.

Đến nay, việc hạ giải công trình Bảo tàng Đà Nẵng cũ trên nền móng di tích đang được thực hiện gấp rút. Một cán bộ kỹ thuật của đơn vị thi công cho biết: "Anh em chia ca cả ngày lẫn đêm để kịp tiến độ hạ giải xong nền móng cũ. Sau khi hạ giải các công trình sẽ bắt tay ngay vào giai đoạn phục dựng".

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, cho biết việc tu bổ, phục hồi và tôn tạo Thành Điện Hải được thực hiện trên cơ sở các tư liệu, bản vẽ còn lưu trữ ở Pháp. Đây là nguồn tư liệu quan trọng giúp thành phố xác định lại nguyên giá trị ban đầu của di tích.

Theo ông Thiện, các tư liệu thu thập được từ Pháp đã giải quyết nhiều tranh cãi khoa học kéo dài, chính thức xác nhận Thành Điện Hải chỉ có 3 cổng, không có cổng thành phía Bắc. Đồng thời, tư liệu này cũng xác định vị trí kỳ đài ở phía Nam và làm rõ cấu trúc các công trình bên trong thành.

Trong giai đoạn 2 của dự án, nhiều hạng mục quan trọng sẽ được phục dựng, trong đó kỳ đài được xây dựng lại đúng vị trí nguyên bản phía Nam; cổng thành phía Tây được phục dựng trên nền móng khảo cổ; nhà trú sở trở thành nơi thờ các nghĩa sĩ và danh tướng; khu bảo quản súng thần công được xây dựng để bảo vệ hiện vật. Không gian khảo cổ sẽ được giữ nguyên và phủ kính để phục vụ du khách tham quan.

Đáng chú ý, một bảo tàng ngầm dưới lòng đất cùng nhà hành hương cũng sẽ được xây dựng, kết hợp giữa bảo tồn và trải nghiệm. Điểm nhấn hiện đại của không gian ngầm là bộ phim công nghệ 5D tái hiện lịch sử Đà Nẵng những năm đầu kháng chiến chống Pháp, giúp người xem có cảm giác như đang sống trong giai đoạn 1858-1860.

Ông Thiện cho biết nếu giai đoạn 1 của dự án tập trung giải tỏa và phục dựng thành hào, thì giai đoạn 2 đối mặt với thách thức lớn hơn là thiếu tư liệu. Các hạng mục như nhà trú sở, kho lương, kho vũ khí hay kỳ đài hầu như chỉ còn mô tả chung chung.

May mắn là năm 2019, đoàn công tác ngành văn hóa Đà Nẵng đã sang Pháp tìm được các bản vẽ chi tiết về Thành Điện Hải, làm cơ sở khoa học quan trọng cho việc phục dựng.

"Sau khi dự án tu bổ, tôn tạo và phục dựng Thành Điện Hải hoàn thành, công trình sẽ là di tích lịch sử, kiến trúc độc đáo có một không hai ngay giữa lòng thành phố. Kết hợp tham quan, trải nghiệm, khám phá lịch sử, chúng tôi muốn người trẻ không chỉ nghe kể, mà còn cảm nhận lịch sử bằng tất cả giác quan", ông Thiện nói.

Theo kế hoạch, dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo Di tích quốc gia đặc biệt Thành Điện Hải dự kiến hoàn thành đúng Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23-11-2026.