Chàng trai 9X đam mê bảo tồn thiên nhiên

Giữa những ngày đầu xuân ở Đà Nẵng, khi thành phố còn vương nhịp chậm hiếm hoi, chúng tôi gặp Nguyễn Thành Paven. Anh không nói nhiều về mình. Câu chuyện của Paven, nếu gói gọn, là hành trình 5 năm "giữ lửa" với phim tài liệu thiên nhiên – một con đường lặng lẽ, ít hào quang nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn gần như tuyệt đối.

Sinh năm 1992, lớn lên ở vùng quê Sơn Tịnh cũ (Quảng Ngãi), nơi có núi, có rừng, có sông biển, tình yêu thiên nhiên với Paven đến rất tự nhiên. Nhưng như nhiều người trẻ khác, anh từng rẽ sang lối đi "an toàn": học xây dựng, làm việc đúng chuyên môn, sống giữa đô thị với những công thức kinh doanh quen thuộc. Chỉ có điều, cảm giác lạc lõng luôn ở đó.

Bước ngoặt đến trong quãng thời gian làm việc tại Măng Đen, giữa cao nguyên rừng già. "Ở đó, tôi nhận ra mình kết nối rất sâu với thiên nhiên, với động vật hoang dã và con người miền núi" - Paven nhớ lại. Rồi dịch COVID-19 ập đến, như một cú "reset", buộc anh nhìn lại mọi giá trị. Sau dịch, anh quyết định chọn hẳn một con đường: làm phim tài liệu thiên nhiên, không sắp đặt, không can thiệp, chỉ quan sát và ghi nhận.

Kiên nhẫn giữa rừng sâu, biển xa

Làm phim tài liệu thiên nhiên, theo Paven, là chấp nhận đi chậm hơn rất nhiều so với các thể loại khác. "Với thiên nhiên, mình không thể ra lệnh. Mình chỉ có thể chờ", anh nói. Chờ khoảnh khắc, chờ ánh sáng, chờ một chuyển động rất nhỏ của đời sống hoang dã.

Để có những khung hình giá trị, Paven và cộng sự sẵn sàng ở rừng hàng tuần, trèo đèo, lội suối, đối mặt thời tiết khắc nghiệt và áp lực bảo vệ thiết bị quay đắt tiền. Một kỷ niệm anh nhớ mãi là lần đầu ghi hình đàn bò tót và voi rừng tại Vườn quốc gia Cát Tiên.

Mải mê đổi góc quay, anh "bỏ quên" chiếc flycam đang treo lơ lửng giữa không trung. Vừa lo, vừa buồn cười, nhưng cảm xúc khi tận mắt chứng kiến đời sống hoang dã thì "vỡ òa".

Chính những trải nghiệm như vậy khiến Paven gắn bó lâu dài với nghề. "Chỉ cần chọn một chủ đề và quan sát đủ lâu, thiên nhiên sẽ kể rất nhiều câu chuyện" - anh nói, giọng chậm rãi.

Năm 2023, anh thành lập Viet Endangered Narratives (VEN), một tổ chức phi lợi nhuận chuyên kể chuyện bảo tồn bằng hình ảnh. Với Paven, đây không phải là việc "đánh bóng" cá nhân, mà là tạo một không gian để những người cùng chí hướng gặp nhau, cùng làm ra giá trị cho cộng đồng.

Kể chuyện bảo tồn bằng cảm xúc

Điểm mạnh của Paven và VEN là khả năng kết nối giữa khoa học và công chúng. Khi các nhà nghiên cứu có dữ liệu, số liệu nhưng khó tiếp cận số đông, thì phim ảnh trở thành cầu nối. "Mục tiêu của tôi là biến những con số khô khan thành thước phim dễ xem, dễ cảm. Khi người ta thấy đẹp, họ sẽ yêu. Mà đã yêu thì sẽ muốn giữ gìn" - Paven nói thẳng.

Sống và làm việc tại Đà Nẵng, anh chọn thành phố này làm bối cảnh cho tác phẩm đoạt Giải Nhất hạng mục video cuộc thi "Việt Nam hạnh phúc – Happy Vietnam 2023". Với Paven, Đà Nẵng không chỉ là đô thị hiện đại, mà còn hiếm hoi hội tụ rừng, biển và hệ sinh thái đa dạng. Trong hơn 6 tháng, anh rong ruổi từ rừng Sơn Trà đến vùng biển, ghi lại vẻ đẹp thiên nhiên dưới góc nhìn chậm rãi, nguyên bản.

Song song với làm phim, VEN còn tổ chức các chương trình tình nguyện, trại hè, hoạt động trải nghiệm cho người trẻ, kể cả tình nguyện viên quốc tế. Paven cho rằng, ai cũng có thể kể câu chuyện bảo tồn, kể cả chỉ bằng một chiếc điện thoại. Quan trọng là góc nhìn và sự chân thành.

Chia tay vào một buổi chiều xuân nắng nhẹ, Paven nói với những người trẻ muốn theo nghề một cách rất thẳng: đây không phải con đường dễ, phải chấp nhận cô độc, hao sức, hao thời gian và cả tiền bạc. Nhưng đổi lại, những gì tạo ra "có thể ở lại rất lâu với cộng đồng và với thiên nhiên".

Có lẽ, chính sự lặng lẽ ấy đã làm nên sức bền cho hành trình 5 năm qua của chàng trai 9X – người chọn cách truyền lửa bảo tồn không bằng lời kêu gọi lớn, mà bằng những khuôn hình đủ chạm.