Chủ động tấn công

Trong bối cảnh hiện nay, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng không còn chỉ nằm ở các sạp chợ truyền thống mà đã len lỏi vào mọi ngõ ngách, đặc biệt là môi trường thương mại điện tử (TMĐT).

Các đối tượng vi phạm hoạt động ngày càng có tổ chức, xuyên biên giới và tận dụng tối đa kẽ hở công nghệ để ẩn mình. Nếu chỉ trông chờ vào các đợt kiểm tra hành chính định kỳ hay cao điểm cuối năm, chúng ta sẽ mãi chạy theo sau thực trạng nhức nhối này.

Để chấm dứt tình trạng trên, giải pháp cốt lõi đầu tiên nằm ở việc định danh lại trách nhiệm của "người gác cổng" - các sàn TMĐT. Hiện nay, một rào cản lớn trong thực thi là quy định về "trách nhiệm pháp lý thứ cấp" còn lỏng lẻo. Các sàn giao dịch thường tự định vị mình chỉ là trung gian cung cấp hạ tầng, hoạt động theo cơ chế "thông báo và gỡ bỏ". Nghĩa là họ chỉ hành động khi có ai đó kêu cứu. Cách tiếp cận thụ động này đã vô tình biến các nền tảng trực tuyến thành "vùng an toàn" cho hàng giả.

Pháp luật cần chuyển đổi cơ chế quản lý các sàn này từ trạng thái "bị động" sang "chủ động". Cần quy định rõ nghĩa vụ bắt buộc đối với các sàn TMĐT trong việc xác thực danh tính người bán nghiêm ngặt. Quan trọng hơn, họ phải chịu trách nhiệm rà soát, kiểm duyệt nội dung đăng bán ngay từ đầu, thậm chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để sàng lọc hàng giả trước khi chúng tiếp cận người mua.

Thứ hai, chế tài xử phạt phải đủ sức làm "đau" túi tiền của kẻ gian. Dù khung pháp lý hiện hành tương đối đầy đủ nhưng việc phát hiện và xử lý vẫn gặp khó khăn. Các biện pháp hành chính cần được sửa đổi theo hướng tăng mức phạt tiền tương xứng với lợi nhuận bất hợp pháp, đi kèm với việc tịch thu, tiêu hủy toàn bộ tang vật và phương tiện vi phạm để triệt tiêu khả năng tái phạm. Đối với các hành vi cố tình sản xuất hàng giả quy mô lớn, cần có hướng dẫn thống nhất để áp dụng các chế tài hình sự thuận lợi hơn, tránh tình trạng "giơ cao đánh khẽ" do vướng mắc trong việc định lượng giá trị hay chứng minh yếu tố cố ý.

Thứ ba, cuộc chiến này không thể thiếu vũ khí công nghệ. Cơ quan quản lý thị trường cần được trang bị các công cụ giám sát dựa trên AI và máy học để tự động hóa việc rà soát, phát hiện vi phạm trên không gian mạng. Song song đó, cần xây dựng một giải pháp quốc gia về truy xuất nguồn gốc thống nhất, áp dụng các công nghệ như blockchain, mã QR bảo mật để bảo đảm tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Cuối cùng, doanh nghiệp không thể mãi là nạn nhân thụ động. Sự chủ động của chủ sở hữu quyền là yếu tố then chốt. Thay vì chờ đợi cơ quan chức năng, doanh nghiệp cần chủ động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đầy đủ, bao gồm cả nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp. Doanh nghiệp cũng cần thiết lập bộ phận pháp chế hoặc thuê dịch vụ chuyên nghiệp để giám sát thị trường liên tục, thu thập chứng cứ và phối hợp chặt chẽ với cơ quan thực thi.

Chống hàng giả không phải là việc của riêng một mùa Tết, cũng không phải nhiệm vụ của riêng lực lượng quản lý thị trường. Nó đòi hỏi một chiến lược tổng thể: pháp luật phải bịt kín kẽ hở trách nhiệm trung gian, công nghệ phải đi trước một bước và doanh nghiệp phải chủ động tự bảo vệ mình.