Cơ hội mới cho Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu

Ngày 13-3, đại diện Trường Đại học Việt Đức (trường công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết dự kiến vào ngày 24-3 tới đây nhà trường sẽ tổ chức hội thảo về công nghiệp bán dẫn.

Trước thêm hội thảo, Tiến sĩ Hà Thúc Viên, Phó Hiệu trưởng nhà trường đã đưa ra nhiều nhận định về cơ hội mới cho Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Sự xuất hiện của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới

Theo ông, Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, cần có chiến lược phát triển dài hạn, trong đó trọng tâm là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục đại học.

Ông dẫn chứng, doanh thu ngành bán dẫn toàn cầu năm 2025 đạt 791,7 tỉ USD, tăng 25,6% so với mức 630,5 tỉ USD của năm trước đó. 

Trong bối cảnh kinh tế thế giới chuyển dịch mạnh sang số hóa và công nghệ cao, bán dẫn trở thành nền tảng của nhiều lĩnh vực như điện tử tiêu dùng, ô tô, viễn thông, trí tuệ nhân tạo và công nghiệp quốc phòng.

Việt Nam được đánh giá là điểm đến tiềm năng của ngành công nghiệp này nhờ môi trường chính trị ổn định, vị trí địa lý thuận lợi tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương và lực lượng lao động trẻ có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới.

Thực tế cho thấy Việt Nam đã bước đầu tham gia vào một số khâu trong chuỗi giá trị bán dẫn, đặc biệt là thiết kế vi mạch, đóng gói và kiểm thử sản phẩm. Nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế đã triển khai hoạt động nghiên cứu, sản xuất tại Việt Nam, góp phần hình thành nền tảng ban đầu cho hệ sinh thái bán dẫn.

Tại Khu Công nghệ cao TPHCM, nhà máy lắp ráp và kiểm thử chip của Intel được xem là một trong những cơ sở lớn của tập đoàn này trên toàn cầu trong lĩnh vực đóng gói và kiểm thử. Bên cạnh đó, Viettel đang triển khai dự án nhà máy chế tạo chip bán dẫn, dự kiến đưa vào vận hành từ năm 2028.

Ở lĩnh vực thiết kế vi mạch, nhiều tập đoàn công nghệ như Qualcomm, Synopsys, Renesas và Marvell đã thành lập trung tâm nghiên cứu và thiết kế chip tại Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng. Các trung tâm này thu hút hàng ngàn kỹ sư Việt Nam tham gia nghiên cứu, phát triển sản phẩm, từng bước hình thành đội ngũ kỹ sư thiết kế vi mạch trong nước.

Tập trung đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu

Theo ông Hà Thúc Viên, để tiến xa hơn trong chuỗi giá trị bán dẫn, Việt Nam cần tập trung mạnh vào đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu và tăng cường năng lực nghiên cứu – phát triển.

“Ngành bán dẫn là lĩnh vực thâm dụng tri thức rất cao. Vì vậy, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực nghiên cứu công nghệ đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển bền vững" - ông Hà Thúc Viên nhận định.

Chính phủ Việt Nam hiện đặt mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030, trong đó có khoảng 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch. Tuy nhiên, việc đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực này vẫn đối mặt một số hạn chế như kỹ năng ngoại ngữ chuyên ngành còn yếu, thiếu kinh nghiệm thực hành và sự gắn kết giữa nhà trường với doanh nghiệp chưa chặt chẽ.

Ông Hà Thúc Viên, cho rằng các trường đại học giữ vai trò then chốt trong việc đào tạo nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu công nghệ bán dẫn. Chương trình đào tạo cần có tính liên ngành, kết hợp giữa điện – điện tử, khoa học máy tính, khoa học vật liệu và tự động hóa. Bên cạnh kiến thức lý thuyết, sinh viên cần được tiếp cận với hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, tham gia các dự án nghiên cứu và thực tập tại doanh nghiệp.

Dẫn chứng tại Trường Đại học Việt Đức, ông cho biết đã đầu tư phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch với sự hỗ trợ của các công cụ thiết kế chuẩn công nghiệp từ Synopsys, Cadence Design Systems và Siemens. Thông qua hợp tác quốc tế với các tổ chức nghiên cứu như Fraunhofer và IMEC, sinh viên và nhà nghiên cứu tại Việt Nam có cơ hội tiếp cận những công nghệ bán dẫn tiên tiến trên thế giới.

“Các trường đại học không chỉ đào tạo sinh viên mà còn phải tham gia nghiên cứu và hợp tác với doanh nghiệp để giải quyết các bài toán công nghệ cụ thể. Khi hoạt động đào tạo gắn với nhu cầu thực tế của ngành công nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực sẽ được nâng cao" - ông Hà Thúc Viên nói.

Một yếu tố quan trọng khác để thúc đẩy ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam là sự phối hợp chặt chẽ giữa ba chủ thể gồm Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo. Đây là mô hình hợp tác đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công trong phát triển công nghệ cao.

Trong mô hình này, Nhà nước đóng vai trò định hướng chiến lược và xây dựng cơ chế chính sách thuận lợi; doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng công nghệ; còn các trường đại học đảm nhiệm đào tạo nhân lực và thực hiện nghiên cứu khoa học.