"Cú hích" mua bán điện trực tiếp

Theo công bố của Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), ngày 1-6 vừa qua, Samsung Thái Nguyên (SEVT) và Nhà máy Điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 đã hoàn tất thủ tục kỹ thuật, pháp lý để chính thức vận hành theo cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Trong đó, SEVT đóng vai trò bên mua, còn TTC Đức Huệ 2 là bên bán điện thông qua hệ thống truyền tải của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Hợp đồng DPPA đầu tiên

Nguồn điện cung cấp cho tổ hợp sản xuất của tập đoàn Hàn Quốc được sản xuất từ Nhà máy Điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 có công suất thiết kế 49 MWp/41,4 MWac, đặt tại tỉnh Tây Ninh. Theo hợp đồng DPPA này, bên bán sẽ bảo đảm sản lượng điện mặt trời khoảng 70 GWh mỗi năm cho SEVT, tương đương nhu cầu sử dụng điện của khoảng 17.000 hộ gia đình. Dự án cũng được kỳ vọng giúp giảm khoảng 46.000 tấn khí thải CO2 mỗi năm.

Đây là đơn vị phát điện đầu tiên tại Việt Nam chính thức tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia và thực hiện giao dịch thông qua thị trường điện. Cùng với đó, SEVT trở thành khách hàng doanh nghiệp đầu tiên mua điện tái tạo theo cơ chế này.

Theo NSMO, đây không chỉ là giao dịch thương mại đầu tiên theo cơ chế mới mà còn là bước vận hành thực tế quan trọng của thị trường điện cạnh tranh. Điện từ nguồn năng lượng tái tạo được phát lên hệ thống điện quốc gia, sau đó được đo đếm, xác nhận sản lượng, huy động, giao dịch và thanh toán thông qua thị trường điện theo quy định hiện hành. "Việc ghi nhận cột mốc đầu tiên của cơ chế DPPA qua lưới điện quốc gia góp phần thúc đẩy tích hợp các nguồn điện tái tạo, tăng cường tính minh bạch trong giao dịch điện năng, hỗ trợ khách hàng sử dụng điện lớn tiếp cận nguồn điện xanh và đồng hành cùng mục tiêu chuyển dịch năng lượng bền vững của Việt Nam" - NSMO nhấn mạnh.

Đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia cũng cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp với các nhà máy điện, đơn vị mua bán điện, khách hàng sử dụng điện lớn và các bên liên quan nhằm bảo đảm cơ chế DPPA được vận hành an toàn, minh bạch, hiệu quả và đúng quy định.

Tháo gỡ vướng mắc về truyền tải

Theo ông Bùi Văn Thịnh, Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Điện mặt trời Bình Thuận (Lâm Đồng), đây là dự án đầu tiên tại Việt Nam thực hiện cơ chế DPPA sử dụng đường dây truyền tải của EVN, tức mô hình hợp đồng có sự tham gia của 3 bên gồm bên mua, bên bán và bên truyền tải. "Mua bán điện trực tiếp qua đường dây riêng đã có một số dự án triển khai. Tuy nhiên, qua đường dây của EVN thì đây là dự án đầu tiên. Vì vậy, tôi kỳ vọng khi đi vào thực hiện, dự án sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến phí truyền tải, cơ chế cấp điện..." - ông Thịnh cho biết.

Theo ông Thịnh, EVN hiện sở hữu hệ thống truyền tải điện quy mô lớn trên cả nước. Nếu tận dụng hiệu quả hạ tầng sẵn có này, quy mô giao dịch điện trực tiếp giữa các bên sẽ tăng đáng kể, đồng thời góp phần giải quyết những vướng mắc về chi phí truyền tải.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ đối tác quốc tế, nhu cầu sử dụng điện sạch liên tục gia tăng. Trong khi đó, nguồn cung từ các dự án năng lượng tái tạo hiện khá dồi dào. Vì vậy, việc đưa cơ chế DPPA vào vận hành thực tế được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho thị trường điện xanh phát triển, đồng thời hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng bền vững tại Việt Nam.

Chuyên gia kinh tế, PGS-TS Ngô Trí Long cho rằng khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số đã được xác lập, chính sách năng lượng cũng cần vận hành theo yêu cầu mới. Không chỉ bảo đảm đủ điện, thị trường cần nguồn điện linh hoạt hơn, cạnh tranh hơn và phù hợp với xu hướng chuyển đổi năng lượng trên thế giới.

Theo ông Long, việc hoàn thiện cơ chế DPPA thực chất là giảm bớt những bất định về chính sách, từ đó giảm chi phí cơ hội và tạo động lực cho đầu tư. Trong hoạt động đầu tư, yếu tố quan trọng không hẳn là mức ưu đãi cao mà là một môi trường thể chế ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo. "Doanh nghiệp chỉ sẵn sàng bỏ vốn dài hạn khi nhìn thấy một cơ chế đủ rõ ràng để tính toán, đủ nhất quán để yên tâm và đủ khả thi để triển khai" - ông Long nhận định.

Ở góc độ quản lý, đại diện Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết cơ quan này đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện trong các giao dịch DPPA theo hướng tăng cường yếu tố thị trường. Các bên tham gia được khuyến khích chủ động đàm phán, thỏa thuận trong khuôn khổ pháp luật và phù hợp với đặc thù từng loại hình giao dịch.

Theo đại diện Cục Điện lực, Nhà nước sẽ không can thiệp vào từng hợp đồng cụ thể nhưng vẫn giữ vai trò xây dựng khung pháp lý, giám sát và điều tiết thị trường nhằm bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, minh bạch và hạn chế các biến động bất thường có thể gây rủi ro cho các bên tham gia. Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng đang nghiên cứu cơ chế kiểm soát biến động chi phí trong các hợp đồng DPPA dài hạn. Đây là vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm bởi khả năng dự báo chi phí năng lượng là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng kế hoạch tài chính và quản trị rủi ro.

Theo cơ quan quản lý, việc thiết kế các công cụ kiểm soát biến động chi phí, bao gồm cơ chế thanh toán bù trừ, sẽ được xem xét trên cơ sở hài hòa lợi ích giữa các bên và phù hợp với nguyên tắc vận hành của thị trường điện. Mục tiêu cuối cùng không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện xanh mà còn chủ động hơn trong bài toán chi phí dài hạn, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng bền vững.