ĐB Trần Thị Hoa Ry: Phân cấp cho cấp dưới nhưng cấp trên vẫn quyết định; việc quá tải ở cấp cơ sở

Sáng 23-4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự kiến Chương trình giám sát năm 2027. Đại biểu (ĐB) Trần Thị Hoa Ry - Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, thống nhất đề xuất lựa chọn chuyên đề giám sát về "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính". Tuy nhiên, bà đề nghị bổ sung thêm việc sắp xếp thực hiện chính quyền 2 cấp ở địa phương để có cơ sở đánh giá một cách tổng thể hơn.

Đại biểu đã dẫn báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân gửi đến Kỳ họp thứ Nhất, QH khóa XVI, trong đó Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam kiến nghị Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo kịp thời tháo gỡ khó khăn trong thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đảm bảo chính quyền hoạt động hiệu quả, gần dân, phục vụ tốt nhất cho nhân dân; xem xét, giải quyết chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở cơ sở; người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ ngày càng tăng của chính quyền địa phương 2 cấp.

"Tôi rất đồng tình với kiến nghị này" - ĐB Trần Thị Hoa Ry bày tỏ.

Theo ĐB, qua thực tiễn cho thấy việc tổ chức chính quyền 2 cấp đã có sự nỗ lực của toàn hệ thống chính trị và được nhân dân rất đồng tình ủng hộ, bước đầu đã đạt kết quả tốt, sát dân, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Nhưng qua thực tiễn cho thấy, bên cạnh kết quả đạt được cũng còn khó khăn bởi vì còn những "điểm nghẽn" cốt lõi đang làm giảm hiệu quả của mô hình này. Điều đáng nói là các "điểm nghẽn" này không chỉ tồn tại riêng lẻ mà đang tác động dây chuyền, làm suy giảm đến mô hình quản trị của chính quyền ở cơ sở.

Phân cấp cho cấp dưới nhưng cấp trên vẫn quyết định

Theo ĐB, có 3 vấn đề cần phải quan tâm. Thứ nhất, đó là việc phân cấp. Mặc dù đã được quan tâm, có nhiều cải thiện nhưng còn nhiều việc chưa thực chất. Nhiều nhiệm vụ đã chuyển xuống cấp chính quyền cơ sở nhưng quyết định cuối cùng vẫn nằm ở cấp trên. Theo ĐB, nếu cấp cơ sở là cấp gần dân, hiểu thực tiễn nhất nhưng không có quyền quyết định thì mô hình chính quyền 2 cấp chỉ là việc giảm tầng nấc và hình thức, chưa phải là nâng cao chất lượng thực chất.

Vấn đề đặt ra là việc gắn với địa bàn cơ sở, nếu việc đã gắn với địa bàn cơ sở thì nên giao cho chính quyền cơ sở quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện. Chính vì vậy, cần phải tập trung rà soát, sửa đổi các quy định của pháp luật theo hướng loại bỏ những cơ chế xin ý kiến tràn lan, chỉ giữ lại những vấn đề thực sự nhạy cảm, chuyển mạnh cho hậu kiểm, bởi vì duy trì tiền kiểm dày đặc thì phân cấp không bao giờ đi vào thực chất được.

Cấp cơ sở đang quá tải, chỉ có 2 phòng và gánh nhiệm vụ trung bình mỗi phòng đến 7 sở

ĐB Trần Thị Hoa Ry cũng nêu tình trạng quá tải ở cấp cơ sở. Điểm dồn áp lực trong hệ thống khi bỏ trung gian, đáng lẽ kèm theo tái thiết kế quy trình và phân bổ lại nguồn lực, nhưng chủ yếu hiện nay trong thực tế là chuyển việc xuống dưới.

"Một cán bộ xã hiện nay đồng thời phải xử lý nhiều công việc và cơ cấu của mô hình hiện nay đối với phòng trực thuộc UBND để giúp việc chỉ có 2 phòng và gánh nhiệm vụ trung bình mỗi phòng đến 7 sở" - bà Hoa Ry nói.

Theo ĐB, thực tiễn hiện nay ở cấp xã số lượng hồ sơ hành chính tăng mạnh nhưng biên chế chưa thực sự phù hợp, dẫn đến tình trạng tồn đọng và giải quyết chậm. 

Vì vậy ĐB cho rằng, vấn đề đặt ra là cần tập trung rà soát trong việc cải thiện thủ tục hành chính, cắt giảm khâu trung gian và các báo cáo hình thức, chuẩn hóa quy trình theo hướng một đầu mối, một quy trình và trách nhiệm phải rõ ràng, kèm theo đó là đẩy mạnh những ứng dụng công nghệ để tự động hóa trong các công việc lặp lại và đồng thời điều chỉnh lại biên chế cho thực sự phù hợp, bởi vì đây là chính quyền trực tiếp xử lý các công việc và phục vụ trực tiếp cho người dân.

Vấn đề thứ ba, mà theo ĐB cũng là một "điểm nghẽn", đó là năng lực của cán bộ chưa theo kịp, nút thắt quyết định thành bại mô hình chính quyền 2 cấp theo mô hình mới yêu cầu đặt ra đó chính là năng lực của cán bộ cơ sở không chỉ làm hành chính mà phải thực hiện chức năng quản trị ở tại địa bàn ở mức cao hơn.

Hiện nay cho thấy khi xử lý các vấn đề có liên quan đến đầu tư, quy hoạch hoặc là chuyển đổi số, nhiều cán bộ còn lúng túng do thiếu kỹ năng chuyên sâu. Có tình trạng dù được phân cấp nhưng không dám quyết vì lo ngại sai phạm và thiếu cơ chế để bảo vệ.

Vấn đề đặt ra, nếu phân cấp không nâng năng lực sẽ dẫn đến hệ quả: Một là không dám làm hoặc là làm sai và cả 2 vấn đề này đều làm giảm hiệu quả đối với chính quyền cơ sở. Mặt khác, một trong những vấn đề cốt lõi mà qua kỳ họp này nhiều đại biểu kiến nghị, đó là công việc tăng lên nhiều nhưng chính sách chưa tương xứng.

ĐB kiến nghị cần có chính sách đủ mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở, nếu không có sẽ không thể nào nâng cao chất lượng quản trị.