Đề xuất mạnh tay với người dây dưa nộp phạt

Trong bối cảnh vi phạm hành chính diễn biến phức tạp, việc bảo đảm hiệu lực của các quyết định xử phạt là thách thức không nhỏ. Không ít cá nhân, tổ chức sau khi bị xử phạt đã tìm cách trì hoãn, trốn tránh nộp phạt. Để khắc phục những kẽ hở pháp lý, Bộ Tư pháp vừa họp thẩm định Dự thảo hồ sơ chính sách Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo.

4 biện pháp "đủ mạnh"

Trong dự thảo, Bộ Công an đề xuất bổ sung các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đủ mạnh.

Theo đó, Bộ Công an đưa ra 3 phương án và đề xuất lựa chọn phương án quy định cụ thể 4 biện pháp mới, gồm: Tạm ngừng xuất cảnh đối với cá nhân, người đứng đầu tổ chức chưa chấp hành xong quyết định; niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở sản xuất - kinh doanh; yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký xe, cấp giấy phép lái xe.

Trong báo cáo đánh giá tác động, Bộ Công an cho biết công tác thi hành pháp luật thời gian qua bộc lộ nhiều bất cập. Nhiều cá nhân vi phạm hoặc người đại diện tổ chức lợi dụng xuất cảnh để né tránh nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt, gây khó khăn cho việc thu hồi tiền phạt. Việc chưa có cơ chế tạm ngừng xuất cảnh phù hợp khiến cơ quan thẩm quyền thiếu công cụ ngăn chặn. Nếu bổ sung biện pháp này sẽ giúp ngăn ngừa triệt để hành vi trốn tránh.

Đối với biện pháp niêm phong trụ sở, địa điểm kinh doanh, Bộ Công an lập luận việc cho phép các cơ sở tiếp tục hoạt động trong khi vẫn chây ì nộp phạt sẽ làm giảm tính răn đe. Thực tế, nhiều cơ sở vi phạm về môi trường, an toàn PCCC vẫn duy trì sản xuất - kinh doanh. Việc niêm phong sẽ tạo áp lực, cắt đứt nguồn thu từ sản xuất - kinh doanh sai phạm, buộc cơ sở phải nhanh chóng nộp phạt và khắc phục hậu quả.

Về biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước, cơ quan soạn thảo nhận định đây là điều kiện thiết yếu, tạo tính răn đe cao nhất. Tương tự, việc tạm dừng đăng kiểm, đăng ký xe sẽ gắn nghĩa vụ nộp phạt với quyền tham gia giao thông.

Lo ngại "hành chính hóa" quan hệ dân sự

Dù mục tiêu của Bộ Công an là nâng cao tính răn đe, song các đề xuất nêu trên đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều.

Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đề nghị cần quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm của các cơ quan trong việc đôn đốc thi hành quyết định xử phạt. Dù đồng tình về việc hoàn thiện các biện pháp cưỡng chế, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh cần cân bằng giữa bảo đảm thi hành pháp luật với tôn trọng, bảo vệ quyền con người, tránh ảnh hưởng quá mức đến quyền lợi hợp pháp của người bị xử phạt.

Đáng chú ý, Bộ Tư pháp đề nghị cân nhắc cẩn trọng đề xuất ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước. Bộ Tư pháp cho rằng biện pháp này chưa phù hợp với tinh thần Nghị quyết 66/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới trong xây dựng pháp luật, trong đó nhấn mạnh việc "bảo đảm sự cân đối, hợp lý giữa mức độ hạn chế quyền với lợi ích chính đáng đạt được".

Biện pháp này đã được trình Quốc hội năm 2020 nhưng không được thông qua do lo ngại nguy cơ xâm phạm quyền con người và nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm. Thực tế, việc cắt điện, nước sẽ ảnh hưởng đồng thời tất cả cá nhân, tổ chức đang sử dụng chung tại công trình, không chỉ riêng chủ thể vi phạm.

Bên cạnh đó, Bộ Tư pháp đánh giá việc ngừng cấp điện, nước có thể tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp và kinh tế - xã hội. Điều này cũng chưa phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết 68/2025 của Bộ Chính trị về việc tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP HCM) đồng tình với 3 biện pháp mới được đề xuất nhưng băn khoăn về việc ngừng cung cấp điện, nước. Theo ông, đây thực chất là hành vi hành chính hóa một quan hệ dân sự độc lập. Hợp đồng cung cấp điện, nước là thỏa thuận dân sự được ký kết giữa đơn vị cung cấp và khách hàng dựa trên nền tảng bình đẳng. Người vi phạm hành chính hoàn toàn không vi phạm các điều khoản thanh toán hay sử dụng trong hợp đồng điện nước này.

Do đó, ông Hà cho rằng việc cơ quan chức năng dùng mệnh lệnh hành chính buộc đơn vị cung cấp phải cắt dịch vụ là hành động "ép buộc bên thứ ba vô can phải vi phạm hợp đồng dân sự", làm méo mó các quan hệ pháp luật hiện hành chỉ để phục vụ mục đích quản lý hành chính.