Đòn tình báo phủ đầu chiến sự: Tình báo Iran kém thế, vì sao?

Những con số này là thực tế nghiệt ngã của tình báo Iran trong cuộc đấu trí với Mossad

Tại sao một quốc gia sở hữu mạng lưới ủy nhiệm khắp Trung Đông như Iran lại dường như lép vế trước Israel? Theo phân tích của chuyên gia quân sự và chính trị Elijah Magnier trên tờ Tân Kinh (Trung Quốc), một trong những điểm yếu của Iran nằm ở cơ cấu an ninh phân mảnh.

"Điểm mù" an ninh

Thay vì tạo ra một mạng lưới thống nhất, các cơ quan như Lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC), Bộ Tình báo Iran (VEVAK/MOIS)… thường xuyên rơi vào tình trạng cạnh tranh ảnh hưởng lẫn nhau. Sự phân mảnh này thực chất là để các cơ quan giám sát lẫn nhau. Tuy nhiên, hệ lụy là tạo ra các "điểm mù" an ninh. Một khi thông tin quan trọng bị nghẽn hoặc bị bỏ qua, đối phương dễ dàng khai thác các kẽ hở giữa các lực lượng và đơn vị trong bộ máy an ninh.

Hậu quả của sự thiếu tin tưởng này dẫn đến các cuộc thanh trừng nội bộ quy mô lớn sau mỗi thất bại. Theo Viện Washington về chính sách Cận Đông (TWI), Iran đã bắt giữ hàng ngàn người, thậm chí tử hình chính nhà khoa học hạt nhân của mình vì nghi ngờ làm gián điệp. Quá trình này vô tình loại bỏ những nhân sự thực chiến dày dạn, gieo rắc sự nghi kỵ và làm tê liệt khả năng phản ứng nhanh của mạng lưới tình báo Iran.

Khi niềm tin nội bộ bị xói mòn, khả năng phản ứng nhanh trước các tình huống khẩn cấp bị tê liệt, khiến Iran luôn chậm hơn Israel một bước trong các cuộc đối đầu trực diện.

"Lỗ hổng" kỹ thuật số

Một nhược điểm chết người khác khiến các quan chức cấp cao Iran rơi vào tầm ngắm chính là sự yếu kém trong việc kiểm soát "dấu vết kỹ thuật số". Dù được bảo vệ nghiêm ngặt đến đâu, mỗi cá nhân đều vô tình để lại không ít dữ liệu từ điện thoại, thiết bị liên lạc hay lộ trình di chuyển hằng ngày. Israel đã tận dụng triệt để ưu thế công nghệ khi sử dụng các thuật toán tiên tiến để phân tích khối dữ liệu khổng lồ này. Từ đó, Jerusalem xây dựng nên một "bản đồ thói quen" vô cùng chi tiết của các đối tượng mục tiêu.

Thay vì theo dõi trực tiếp mục tiêu, Israel chỉ cần phân tích thói quen sinh hoạt của đội ngũ cảnh vệ xung quanh các nhà lãnh đạo, chẳng hạn giờ giấc thay ca, các điểm dừng chân quen thuộc hay tần suất liên lạc. Chính những thông tin này cho phép Israel tính toán chính xác thời điểm sơ hở nhất để tung đòn tấn công quyết định.

Trong khi đó, theo NBC News, dù Iran nhận được một số hỗ trợ tình báo từ Nga về vị trí của lực lượng Mỹ trong khu vực, năng lực này vẫn mang tính bị động. Khi đối phương sử dụng công nghệ tiên tiến, Iran lại thiếu hụt các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng lưới giám sát đủ mạnh để bảo vệ các nhân vật quan trọng. Khi không có khả năng mã hóa hoặc che giấu các "dấu vết kỹ thuật số", mọi nỗ lực ẩn mình của các chỉ huy Iran đều trở nên vô ích.

Israel có thể giải mã những dấu vết này để xác định vị trí mục tiêu trong thời gian thực. Nói cách khác, các tướng lĩnh Iran hoàn toàn bị "phơi mình" trước các đòn tấn công tầm xa. Dù có ẩn náu kỹ đến đâu hay thay đổi lộ trình thế nào, nhiều nhân vật cấp cao Iran vẫn bị "khóa mục tiêu".

Khó xoay chuyển cục diện

Iran cũng nỗ lực xoay chuyển tình thế bằng cách nhắm vào các lỗ hổng xã hội của Israel. Họ thực hiện chiến thuật tuyển dụng gián điệp thông qua các nền tảng mạng xã hội (như Telegram và WhatsApp), nhắm vào những người Israel đang gặp khó khăn tài chính. Các đối tượng bị lôi kéo cực kỳ đa dạng, từ thiếu niên 13 tuổi đến người già 73 tuổi, chủ yếu được trả bằng tiền điện tử để thực hiện các nhiệm vụ như xịt sơn vẽ bậy, đốt phá hoặc thu thập thông tin cơ bản về các căn cứ quân sự và chợ dân sinh.

Dù vậy, Iran dường như chỉ thu hút được những tay ngang, nghiệp dư qua không gian mạng. Ngược lại, việc tuyển dụng và đào tạo điệp viên của Israel được đánh giá là vô cùng kỹ lưỡng, có tác động chiến lược rõ ràng. 

Từ bài viết của TWI hay tờ Tân Kinh có thể thấy Viện Tình báo và Hoạt động đặc biệt (Mossad) của Israel đã cài cắm thành công nội gián ngay trong lòng Iran bằng cách khai thác những rạn nứt trong cấu trúc xã hội đa dạng của nước này. Nội gián của Israel không chỉ dừng lại ở các nhóm đối lập Iran mà còn len lỏi vào các cơ sở hạ tầng nhạy cảm. Điều này giải thích vì sao Israel có thể đột nhập kho lưu trữ ở vùng ngoại ô thủ đô Tehran để đánh cắp nửa tấn tài liệu hạt nhân (vào năm 2018) hoặc ám sát các nhà khoa học hàng đầu ngay tại Tehran giữa ban ngày.

Mặc dù Iran đã đẩy mạnh các âm mưu ám sát nhắm vào những nhân vật quyền lực nhất của Israel như Thủ tướng Benjamin Netanyahu hay các quan chức an ninh, song cán cân năng lực tình báo hiện vẫn nghiêng về phía đối thủ. Số liệu từ TWI là bằng chứng rõ ràng cho sự chênh lệch này: Trong tổng số ít nhất 39 kế hoạch của Iran được ghi nhận tại Israel từ năm 2013 đến 2025, chưa có một vụ ám sát mục tiêu hay cuộc tấn công có tổ chức nào thành công. Các mục tiêu mà Iran nhắm tới trải dài từ hạ tầng an ninh thiết yếu như hệ thống Vòm Sắt, căn cứ quân sự cho đến các địa điểm công cộng như chợ Mahane Yehuda, bệnh viện và trung tâm thương mại.

Dù Bộ trưởng Tình báo Iran Esmaeil Khatib (vừa bị Israel ám sát) từng mô tả các hoạt động gián điệp của Iran tại Israel là một phần then chốt trong cuộc chiến tổng lực, buộc Israel phải đối mặt với "chiến lược thâm nhập từ bên trong" song theo giới quan sát, những nỗ lực phản kích của Tehran vẫn chỉ như những đợt sóng nhỏ khó lòng xoay chuyển cục diện. Sự hỗ trợ từ các đồng minh như Nga, dù quan trọng nhưng thường chỉ mang tính chiến thuật, không thể bù đắp được những thiếu hụt về công nghệ giám sát vệ tinh và tác chiến điện tử mà Israel sở hữu.