Lỗ đen là một trong những vật thể cực đoan nhất trong vũ trụ. Chúng có thể phóng vật chất ra ngoài với tốc độ gần bằng tốc độ ánh sáng, tạo thành 2 chùm plasma mạnh mẽ được gọi là tia phản lực, phát ra từ 2 phía của lỗ đen.
Những tia phản lực này được cho là một trong những hiện tượng mạnh mẽ nhất trong vũ trụ, nhưng trước giờ không ai có thể đo lường được chúng.
Nhưng một lỗ đen mang tên Cygnus X-1 vừa giúp các nhà khoa học làm được điều đó, nhờ một hiện tượng lạ.
Lỗ đen Cygnus X-1 và một ngôi sao siêu khổng lồ màu xanh lam HDE 226868 là một trong những cặp vật thể cực đoan nhất vũ trụ - Ảnh đồ họa: ICRAR
Theo Live Science, Cygnus X-1 là một lỗ đen có khối lượng gấp khoảng 21 lần Mặt Trời, nằm cách Trái Đất khoảng 7.000 năm ánh sáng trong chòm sao Thiên Nga (Cygnus).
Lỗ đen này được phát hiện lần đầu năm 1964, xác nhận đầu thập niên 70 của thế kỷ trước và trở thành lỗ đen đầu tiên được xác nhận trong lịch sử quan sát vũ trụ của nhân loại.
Nó bị khóa trong một quỹ đạo nhị phân với một ngôi sao siêu khổng lồ màu xanh lam có khối lượng tương đương, được đặt tên là HDE 226868, quay quanh ngôi sao này mỗi 5,6 ngày ở khoảng cách 0,2 đơn vị thiên văn (AU), tức khoảng 1/5 khoảng cách Trái Đất - Mặt Trời.
Lỗ đen này liên tục xé toạc các lớp ngoài của ngôi sao đồng hành thành một vành đai vật chất xoáy siêu nóng gọi là đĩa bồi tụ, phát sáng rực rỡ trong ánh sáng tia X.
Giống như hầu hết các lỗ đen khác, Cygnus X-1 phóng ra luồng phản lực khổng lồ.
Nhưng ngôi sao siêu khổng lồ kề cận đã liên tục tác động đến các luồng phản lực của lỗ đen, uốn cong chúng. Từ góc nhìn của người Trái Đất, 2 luồng này cứ bị bẻ cong qua lại, lắc lư.
Lần này, nhóm nghiên cứu đa quốc gia dẫn đầu bởi tiến sĩ Steve Prabu (Đại học Oxford - Anh) và tiến sĩ James Miller-Jones (Đại học Curtin - Úc) đã sử dụng các mạng lưới kính thiên văn hùng hậu bao gồm VLBA (Mỹ) và EVN (Châu Âu), kết hợp dữ liệu quan sát 18 năm của các đài thiên văn khác để hiểu rõ hơn hiện tượng này.
Tận dụng 2 luồng phản lực bị uốn cong như một "chiếc cân" vật lý, nhóm chuyên gia lần đầu tiên đo được công suất động năng tức thời của lỗ đen.
Kết quả công bố trên tạp chí khoa học Nature Astronomy cho thấy 2 luồng tia cực đoan này phát sáng với năng lượng tương đương khoảng 10.000 Mặt Trời và phóng ra ngoài lỗ đen với tốc độ khoảng 540 triệu km/giờ, khoảng một nửa tốc độ ánh sáng.
Khám phá này không chỉ giải mã sức mạnh khủng khiếp của Cygnus X-1 mà còn cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng về cách lỗ đen định hình sự tiến hóa của toàn vũ trụ, đem lại cột mốc mới quan trọng cho lịch sử thiên văn học.
và quét mã QR
Bình luận (0)