Giải cứu trước khi quá muộn

Tại cuộc gặp cấp cao vừa diễn ra ở Cyprus, EU đã thông qua việc giải ngân gói viện trợ tài chính trị giá 90 tỉ euro cho Ukraine. Suốt hơn 3 tháng qua kể từ khi EU quyết định dành cho Ukraine khoản viện trợ này, việc giải ngân bị bế tắc bởi sự phủ quyết của Thủ tướng Hungary Viktor Orban và sự phản đối của Thủ tướng Slovakia Robert Fico.

Ukraine gần như lệ thuộc hoàn toàn vào viện trợ tài chính của EU từ sau khi chính quyền mới ở Mỹ giảm rất đáng kể viện trợ tài chính và quân sự không hoàn lại trực tiếp cho Ukraine. Theo tính toán và dự báo của các chuyên gia quốc tế, nếu không có được ít nhất 30 tỉ euro viện trợ từ EU thì nhà nước Ukraine sẽ không còn có khả năng tài chính để duy trì hoạt động bình thường và chi trả các loại lương và phúc lợi xã hội cho người dân. Nếu như không có được ít nhất 60 tỉ euro nữa thì Ukraine không thể tiếp tục cuộc xung đột với Nga qua năm 2027.

Từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát cho tới trước khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã viện trợ và cam kết viện trợ cho Ukraine tổng cộng 188 tỉ USD. Tuy nhiên, trong năm 2025 vừa qua, chính quyền ông Donald Trump viện trợ cho Ukraine tổng cộng không đầy 1 tỉ USD và đều chẳng phải là cho không. Cho nên, với gói tài chính mới nhất của EU, có thể nói Ukraine được giải cứu gần như vào phút cuối.

EU cũng như thể thoát được nguy cơ sa vào khủng hoảng uy danh và đoàn kết thống nhất nội bộ. Việc giải ngân giúp EU chứng tỏ thực hiện được cam kết đã đưa ra đối với Ukraine chứ không phải hứa suông. EU biểu lộ qua đó sự kiên định sát cánh và chống lưng Kiev bằng mọi giá để Ukraine nếu không thắng được thì cũng không thua Nga trong cuộc xung đột. EU giờ còn có thể phát đi thông điệp đến chính quyền ông Donald Trump là EU và NATO ngày càng bớt lệ thuộc vào Mỹ trong chuyện hậu thuẫn Ukraine và tự chủ về an ninh cho châu Âu. Qua đó, EU không chỉ chấn chỉnh sự đoàn kết thống nhất trong nội bộ mà còn khẳng định quyết tâm đối địch Nga đến cùng và bằng mọi giá.

Việc ông Orban thất bại trong cuộc bầu cử quốc hội vừa qua ở Hungary là một tác nhân quyết định. Nhưng điều khiến ông Orban buông bỏ phủ quyết EU giải ngân gói cứu trợ tài chính cho Ukraine không hẳn vì ông không còn có thể tiếp tục cầm quyền. Lý do chủ yếu và trước hết là Ukraine và EU đã chịu đáp ứng điều kiện tiên quyết của Hungary là phía Kiev sửa chữa hư hỏng ở tuyến đường ống đi qua lãnh thổ nước này, khôi phục hoạt động vận chuyển dầu thô từ Nga quá cảnh Belarus đến Hungary và Slovakia. Một lý do khác là EU vẫn phải để cho hai thành viên này tiếp tục nhập khẩu dầu của Nga. Điều này rất cay đắng đối với EU và Ukraine, là cái giá đắt mà các bên này đã phải chấp nhận để có được giải pháp cứu vãn trước khi quá muộn đối với cả hai. EU và Ukraine tỏ ra nhẹ nhõm khi ông Orban không còn tiếp tục lãnh đạo Hungary nhưng người kế nhiệm dù thể hiện là sẽ khác nhưng cũng không hoàn toàn khác nhà lãnh đạo này.