Giám sát thực chất từ luật mới

Trong tâm thế của một cử tri trước ngày hội lớn 15-3, sự quan tâm của tôi không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu tiểu sử hay chương trình hành động của từng ứng cử viên. Điều tôi và hàng triệu cử tri khác mong mỏi là một nhiệm kỳ mà quyền lực nhà nước được kiểm soát chặt chẽ, các hoạt động chất vấn và giám sát đi đến tận cùng của vấn đề.

Điều mong mỏi ấy hoàn toàn có cơ sở khi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1-3-2026. Đạo luật mới này được kỳ vọng sẽ thay thế trọn vẹn và khắc phục những hạn chế của luật cũ, mở ra một khuôn khổ pháp lý sắc bén hơn cho cơ quan dân cử. Ở góc độ cá nhân, tôi thực sự ấn tượng với những điểm nghẽn đã được tháo gỡ trong đạo luật mới.

Trước hết, đó là việc định hình lại các nguyên tắc giám sát một cách thực chất. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 đã nâng số lượng nguyên tắc cơ bản lên con số 6, trong đó đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu giám sát phải có "trọng tâm, trọng điểm, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn". Điều này cho thấy một tư duy quản trị mới: không còn giám sát dàn trải kiểu "cưỡi ngựa xem hoa", mà nhắm thẳng vào những "điểm nóng", những vấn đề bức xúc của xã hội. Kết quả giám sát giờ đây bắt buộc phải trở thành chất liệu để hoàn thiện hệ thống pháp luật, thay vì chỉ dừng lại ở những báo cáo nằm trên bàn giấy.

Một điểm nhấn mang tính đột phá mà tôi tâm đắc nhất chính là việc cụ thể hóa trách nhiệm công khai, minh bạch (điều 10). Nếu trước đây, việc công khai thường được hiểu như một khẩu hiệu chung chung thì nay, luật đã định danh rành mạch: từ kế hoạch, kết luận giám sát đến văn bản trả lời kiến nghị của cử tri... đều phải nêu rõ trên các phương tiện thông tin đại chúng. Quy định này trao cho cử tri quyền giám sát ngược lại chính các cơ quan dân cử. Khi mọi thông tin được công khai, áp lực trách nhiệm lên các đại biểu và cơ quan hành pháp sẽ trở nên thực chất hơn.

Song song đó, đạo luật mới còn thể hiện tính chuyên môn hóa cao trong việc giải quyết tâm tư, nguyện vọng của nhân dân. Thay vì dồn toàn bộ gánh nặng lên vai Ủy ban Thường vụ Quốc hội hay Thường trực HĐND, luật mới đã phân quyền cho các cơ quan chuyên môn sâu như Hội đồng Dân tộc và các ủy ban cùng vào cuộc. Với sự sâu sát của các cơ quan chuyên trách, sẽ không còn chỗ cho những câu trả lời né tránh hay giải quyết kiến nghị kiểu hình thức.

Thêm vào đó, việc đưa hơi thở của kỷ nguyên số vào nghị trường thông qua quy định về chia sẻ dữ liệu dùng chung (điều 43) là một đòi hỏi tất yếu. Khi các dữ liệu thanh tra, kiểm toán được liên thông, đại biểu sẽ có trong tay những bằng chứng sắc bén, minh chứng cụ thể thay vì chỉ dựa vào các báo cáo một chiều từ phía cơ quan chịu sự giám sát.

Với Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025, có thể thấy hành lang pháp lý đã được dọn đường một cách quang đãng và chặt chẽ. Vấn đề còn lại là bản lĩnh của những người đại biểu nhân dân trong nhiệm kỳ mới. Cử tri không cần thêm những tập hồ sơ giám sát dày cộp phủ bụi theo thời gian; thứ họ cần là những thay đổi tích cực, hiện hữu ngay trong đời sống thường nhật. Đó chính là niềm tin mà cử tri gửi gắm vào lá phiếu ngày 15-3 tới đây.