Khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao không dễ

Một trong những dự án khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao tiêu biểu là "Phát triển mô hình nông nghiệp bền vững kết hợp tự động hóa trong nuôi cua tại ĐBSCL" của TS Lê Mai Tùng, người sáng lập Công ty TNHH Seamorny Việt Nam. Doanh nghiệp (DN) này từng đoạt giải nhất bảng B cuộc thi khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao năm 2025.

Còn nhiều rào cản

Theo TS Lê Mai Tùng, mô hình nêu trên được xây dựng trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT) và tự động hóa nhằm giải quyết những điểm nghẽn cố hữu của nghề nuôi cua.

Công nghệ có khả năng nhận diện cua lột xác, tự động cho ăn, quản lý trang trại và gửi khuyến cáo thời điểm thu hoạch qua điện thoại. Nhờ kiểm soát chính xác "thời điểm vàng" khoảng 4 giờ sau khi cua lột, mô hình này giúp giảm đáng kể tình trạng cua ăn thịt lẫn nhau, nâng tỉ lệ sống lên 90%-95% so với mức khoảng 10% của phương thức nuôi truyền thống.

Mô hình này đã được triển khai tại Cà Mau, Đồng Nai và đang tiếp tục mở rộng. Song, TS Tùng cho rằng công nghệ không phải là lời giải cho mọi vấn đề. Yếu tố quyết định vẫn là môi trường nuôi. Nếu chất lượng nước không được kiểm soát tốt, cua vẫn có thể chết dù áp dụng công nghệ hiện đại.

"DN khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao vẫn đối mặt nhiều rào cản. Thách thức lớn nhất là thiếu nguồn nhân lực trẻ và chi phí đầu tư ban đầu khá cao, từ vài trăm triệu đến hàng tỉ đồng cho mỗi mô hình" - TS Tùng nhận định.

Trong khi đó, Công ty TNHH Khoa học - Công nghệ GreenCycle Việt Nam đang triển khai mô hình nuôi tảo ứng dụng công nghệ cao với định hướng chuyển giao cho người dân. Ông Đoàn Xuân Khiêm, giám đốc công ty, cho biết hệ thống tích hợp công nghệ IoT, cho phép kiểm soát các yếu tố cần thiết nhằm tối ưu môi trường nuôi và vận hành theo quy trình khép kín.

Chi phí đầu tư cho một hệ thống ở mức dưới 300 triệu đồng, phần lớn thiết bị phải nhập từ Đức. DN cung cấp trọn gói và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm trong 15-20 năm, giúp giảm áp lực đầu ra cho người nuôi. Với mức đầu tư này, lợi nhuận tối thiểu đạt khoảng 10 triệu đồng/tháng, thời gian hoàn vốn khoảng 3 năm.

"Dù vậy, mô hình này hiện vẫn chủ yếu được triển khai tại các trường đại học và cơ sở nghiên cứu, như Trường Đại học Cần Thơ. Do tính chất công nghệ cao, việc mở rộng sản xuất đại trà vẫn đang trong giai đoạn thí điểm" - ông Khiêm thừa nhận.

Theo ông Lê Trần Duy Lam, đại diện Công ty TNHH Tập đoàn Năng lượng 102 - DN ứng dụng mô hình công nghệ cao ươm trồng nấm mối đen trong container, quá trình triển khai gặp không ít khó khăn. Ngoài thách thức kỹ thuật trong việc kiểm soát môi trường nuôi, bài toán thị trường là trở ngại lớn.

Do nấm mối tự nhiên có tính đặc thù, người tiêu dùng vẫn còn tâm lý e dè với sản phẩm nuôi trồng bằng công nghệ cao, khiến việc mở rộng kênh phân phối gặp nhiều hạn chế. Hiện sản phẩm của DN này chủ yếu tiêu thụ qua một số nhà hàng, chưa đáp ứng được sản lượng lớn theo yêu cầu của hệ thống siêu thị.

Cần hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp

Từ kinh nghiệm thực tiễn, TS Lê Mai Tùng cho rằng công nghệ chỉ là công cụ, vấn đề cốt lõi là giải quyết đúng "nút thắt" của từng mô hình sản xuất. Việt Nam có nhiều lợi thế về khí hậu và đa dạng sinh học, phù hợp phát triển các mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, việc đầu tư cho khoa học - công nghệ vẫn chưa tương xứng.

Ở góc độ DN, ông Lê Trung Hiếu, Giám đốc Công ty TNHH Ewater Engineering, nhận định việc bảo hộ sở hữu trí tuệ là yếu tố không thể bỏ qua. Start-up cần sớm đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc quyền sở hữu trí tuệ ngay khi hoàn thiện sản phẩm để tạo lợi thế cạnh tranh và thu hút đầu tư.

Theo các chuyên gia, để thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp trong nông nghiệp công nghệ cao, cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ hơn. Trong đó, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là vốn. Phần lớn start-up nông nghiệp thiếu tài sản bảo đảm và chưa có dòng tiền ổn định nên gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn tín dụng truyền thống.

Vì vậy, cần phát triển các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư cho AI và công nghệ nông nghiệp nhằm chia sẻ rủi ro với DN trong giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, cơ chế tín dụng cũng cần chuyển từ việc đánh giá dựa trên tài sản thế chấp sang xem xét hiệu quả dự án và tiềm năng thị trường.

Các chuyên gia cũng đề xuất xây dựng nền tảng dữ liệu mở phục vụ sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy chia sẻ thông tin và tăng cường đào tạo kỹ năng số cho nông dân, hợp tác xã. Ngoài ra, việc phát triển hệ sinh thái mở, thúc đẩy liên kết giữa nhà nước, nhà khoa học, DN và nông dân được xem là chìa khóa để nhân rộng các mô hình thành công.