Kỳ vọng vào Luật Đô thị đặc biệt

Chiều 28-5, UBND TPHCM tổ chức Hội thảo góp ý của các nguyên lãnh đạo Trung ương và thành phố cho dự thảo Dự án Luật Đô thị đặc biệt.

Cột mốc quan trọng

Hội thảo do Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được và Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường đồng chủ trì.

Tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh TPHCM là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, văn hóa và khoa học - công nghệ lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, những năm qua, TPHCM đối diện nhiều điểm nghẽn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế. 

Trong đó có việc thể chế, hệ thống pháp luật và khung pháp lý chưa đáp ứng yêu cầu, chưa phù hợp với vị thế đặc thù của một đô thị lớn. Điều này đã, đang và sẽ tạo ra hạn chế, ràng buộc trong quá trình phát huy tối đa tiềm năng, thế mạnh và nội lực phát triển của thành phố.

Gần đây, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 09/2026 về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết 09 là cột mốc quan trọng, tạo niềm tin và kỳ vọng của người dân, cộng đồng doanh nghiệp cũng như toàn xã hội về sự phát triển của thành phố.

Từ thực tiễn chỉ đạo của Trung ương, kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với TPHCM và Nghị quyết 09, Trung ương đã đồng ý để thành phố chủ động phối hợp cùng với Bộ Tư pháp triển khai xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Luật Đô thị đặc biệt là điểm nhấn, nhiệm vụ chiến lược, mang tính lịch sử để TPHCM có khung thể chế đặc biệt vượt trội, thúc đẩy phát triển.

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt hiện có 9 chương, 45 điều với nhiều nhóm vấn đề. "Quan điểm của TPHCM khi xây dựng Luật Đô thị đặc biệt là không chỉ tháo gỡ vướng mắc hay xin thêm cơ chế mà phải có một khung thể chế đồng bộ, thống nhất, có những chính sách thực sự đặc thù, vượt trội và tạo ra khả năng bứt phá mạnh mẽ trong phát triển thành phố ở giai đoạn tới" - ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Phân cấp, phân quyền đủ mạnh

Góp ý tại hội thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Thị Quyết Tâm cho rằng TPHCM cần được giao những quyền mạnh hơn khung pháp lý hiện hành. Thành phố phải chứng minh rằng có những lợi thế mà nếu không đủ thẩm quyền sẽ không thể khơi thông.

"Luật Đô thị đặc biệt không chỉ phân cấp, phân quyền triệt để mà còn đủ mạnh dựa trên năng lực, tiềm năng, lợi thế cạnh tranh của thành phố" - bà Nguyễn Thị Quyết Tâm nhìn nhận.

Góp ý cho Luật Đô thị đặc biệt đối với lĩnh vực tổ chức chính quyền, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy định pháp luật, bà Phạm Phương Thảo - nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM - cho rằng sở, ngành của thành phố không chỉ có chức năng tham mưu mà nên là cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực một cách hiệu quả.

Liên quan việc phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, theo bà Phạm Phương Thảo, yếu tố quan trọng nhất để thu hút chuyên gia là môi trường làm việc. Do đó, Luật Đô thị đặc biệt cần trao quyền thực hiện cho đội ngũ chuyên gia, như quyền thực hiện theo ý tưởng, năng lực; quyền huy động chuyên gia, sinh viên, phòng thí nghiệm...

"Đã qua 10 năm, TPHCM chỉ thu hút được khoảng 10 chuyên gia, dù thành phố trả lương cho họ hàng trăm triệu đồng" - bà Phạm Phương Thảo dẫn chứng về điểm nghẽn.

Ông Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, chỉ ra những điều kiện để Luật Đô thị đặc biệt khả thi. Theo đó, trước hết, cần làm rõ ranh giới giữa Luật Đô thị đặc biệt với những luật liên quan. Ông nhấn mạnh cần có một điều khoản "chốt chặn", khẳng định khi nào có sự khác biệt giữa Luật Đô thị đặc biệt và các luật khác về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của Luật Đô thị đặc biệt.

Bên cạnh đó, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội cho rằng Luật Đô thị đặc biệt cần có cơ chế miễn trừ trách nhiệm. Việc áp dụng cơ chế sandbox và các mô hình PPP mới sẽ có tỉ lệ rủi ro. Do đó, luật cần quy định rõ ràng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, xác định minh bạch ranh giới giữa rủi ro có tính toán trong quản trị và hành vi trục lợi.

70% kế thừa, 30% đề xuất mới

Phát biểu tiếp thu tại hội thảo, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được cho biết Trung ương, đặc biệt là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, rất quan tâm, đặt kỳ vọng và tin tưởng vào TPHCM. 

Việc ban hành Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị tạo điều kiện để TPHCM phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới, đặc biệt là giúp thành phố xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Nghị quyết 09 là niềm vinh hạnh, tự hào, cơ hội nhưng cũng là áp lực rất lớn đối với hệ thống chính trị của TP HCM. "Ban hành Luật Đô thị đặc biệt đã khó, triển khai hiệu quả trong thực tiễn lại càng khó" - ông nhấn mạnh.

Chủ tịch UBND TPHCM cho biết quan điểm xây dựng Luật Đô thị đặc biệt dựa trên sự kế thừa của Luật Thủ đô và phát huy những điểm mới, thế mạnh. Cụ thể, có 70% nội dung kế thừa, 30% là đề xuất mới của TP HCM. Từ Luật Đô thị đặc biệt này, TPHCM phấn đấu trở thành siêu đô thị, giải quyết 4 tồn tại, hạn chế mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ ra.