Những bóng hồng kiến tạo tương lai: Khi khoa học khởi nguồn từ lòng nhân ái

Hệ thống BLife là một giải pháp công nghệ hỗ trợ những người bị liệt hoàn toàn và mất khả năng nói có thể giao tiếp với mọi người xung quanh. Hệ thống này giúp họ mở lại "cánh cửa giao tiếp" bằng chính chuyển động của đôi mắt. Chỉ cần nhìn vào các ký tự trên màn hình, người bệnh có thể ghép thành câu, phát ra tiếng nói, thậm chí có thể tham gia các mạng xã hội Zalo, Facebook, xem tivi hay lướt web…

Công nghệ dành cho những người yếu thế

Dự án BLife được khởi xướng bởi PGS-TS Lê Thanh Hà (Trưởng Phòng Thí nghiệm Tương tác người - máy Trường ĐH Công nghệ - ĐHQG Hà Nội), trong khi TS Ngô Thị Duyên (giảng viên Trường ĐH Công nghệ - ĐHQG Hà Nội) là một trong những thành viên chủ chốt tham gia từ năm 2019. Đến năm 2020, phiên bản đầu tiên của hệ thống đã được đưa vào sử dụng. BLife hiện đã hỗ trợ nhiều bệnh nhân mắc bệnh xơ cứng teo cơ cột bên (ALS) tại Việt Nam.

Những trải nghiệm từ BLife giúp TS Ngô Thị Duyên cảm nhận rõ hơn giá trị xã hội cũng như nhân văn của nghiên cứu khoa học, đồng thời mở ra một hướng đi mới trong hành trình nghiên cứu của chị, đó là phát triển công nghệ dành cho những nhóm người yếu thế. Nữ tiến sĩ sau đó đã chủ trì một nhóm nghiên cứu tập trung vào việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ theo dõi chuyển động mắt để hỗ trợ trẻ em có nhu cầu đặc biệt trong giáo dục như trẻ tự kỷ, trẻ mắc rối loạn đọc viết hay khó khăn trong việc tính toán.

Với trẻ tự kỷ, khả năng giao tiếp xã hội thường rất hạn chế. Hệ thống mà TS Duyên cùng các cộng sự phát triển đã sử dụng công nghệ theo dõi chuyển động mắt để hiểu trẻ đang chú ý đến điều gì, thích điều gì, từ đó giúp giáo viên xây dựng lộ trình can thiệp phù hợp.

TS Duyên cùng cộng sự đã phát triển một hệ thống có tiềm năng hỗ trợ sàng lọc, phát hiện và hỗ trợ can thiệp dành riêng cho trẻ em Việt Nam mắc chứng khó đọc. Hệ thống gồm phần mềm và phần cứng đơn giản cùng một thiết bị theo dõi chuyển động mắt có sẵn trên thị trường, kết nối với máy tính qua cổng USB.

Khi trẻ thực hiện các bài kiểm tra với ngữ liệu đầu vào tiếng Việt trên máy tính, thời lượng từ 10-15 phút, hệ thống sẽ theo dõi ánh nhìn của trẻ và ghi lại toàn bộ tọa độ điểm nhìn của mắt trên màn hình. Nhóm nghiên cứu đã xây dựng các thuật toán dựa trên AI để xử lý dữ liệu này. Đây là bộ thuật toán đầu tiên có khả năng liên kết các đặc trưng chuyển động mắt của trẻ với ngữ liệu đầu vào của bài kiểm tra, từ đó giúp phát hiện trẻ mắc chứng khó đọc. Nhóm nghiên cứu cũng đang hướng tới xây dựng ứng dụng cho thiết bị di động mà giáo viên và phụ huynh có thể tải về. Ứng dụng cho phép thực hiện những can thiệp thường xuyên, cá nhân hóa cho từng trẻ mắc chứng khó đọc ngay tại nhà và tại trường học mà không cần đến các trung tâm giáo dục đặc biệt.

Bên cạnh đó, TS Duyên cùng các cộng sự cũng phát triển các hệ thống hỗ trợ chẩn đoán sớm thông qua đặc trưng thị giác khi trẻ quan sát sự vật, cũng như phát triển các ứng dụng thực tế ảo (VR) giúp trẻ làm quen với các kỹ năng giao tiếp xã hội. Một hướng nghiên cứu khác là hỗ trợ trẻ mắc rối loạn đọc viết hoặc rối loạn tính toán.

"Người gieo mầm" đam mê

Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, TS Ngô Thị Duyên đã có niềm yêu thích với nghề giáo. Bà luôn cảm thấy hứng thú khi được chia sẻ kiến thức và hỗ trợ sinh viên trong quá trình học tập, đóng góp nhiều hơn thông qua giảng dạy và nghiên cứu.

Ở Khoa Công nghệ thông tin Trường ĐH Công nghệ - ĐHQG Hà Nội, các lớp học thường có tỉ lệ nữ sinh thấp. Điều này khiến TS Duyên luôn dành một sự quan tâm đặc biệt cho các nữ sinh hiếm hoi trong ngành. Trong mỗi giờ học, bà luôn cố gắng tạo ra những cuộc trao đổi, chia sẻ cởi mở, khuyến khích sinh viên thực hiện các dự án gắn với đời sống thực. Không chỉ dừng ở ý tưởng hay bài tập trên lớp, nhiều dự án được TS Duyên hỗ trợ để thử nghiệm trong thực tiễn. "Ngoài kiến thức chuyên môn, điều tôi luôn muốn trao cho sinh viên là niềm tin. Niềm tin vào khả năng của bản thân và niềm tin rằng công nghệ có thể làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn" - TS Duyên tâm sự.

Theo TS Duyên, khi đã có đam mê, con người sẽ tự tìm thấy động lực để vượt qua mọi rào cản. Bản thân bà cũng đang sống với niềm đam mê ấy mỗi ngày. Đó là đam mê tạo ra những sản phẩm công nghệ có ý nghĩa, đam mê chứng kiến những ý tưởng của sinh viên trở thành hiện thực và đam mê nhìn thấy công nghệ được dùng để nâng đỡ những người yếu thế.

"Niềm vui lớn nhất là khi mình thấy sản phẩm mình làm ra thực sự có giá trị với ai đó. Chính điều đó tạo động lực để tôi và các cộng sự tiếp tục nghiên cứu, phát triển những sản phẩm hỗ trợ người yếu thế" - TS Duyên bày tỏ.