NÓI THẲNG: Từ vụ Sago Food, có hay không "sân sau" suất ăn học đường?

Vụn vỡ, suy sụp, xót xa… là những cảm xúc đang lan rộng trong nhiều phụ huynh sau loạt thông tin được công bố về thực phẩm hết hạn, không rõ nguồn gốc bị tuồn vào bếp ăn, chế biến thành các suất ăn bán trú cho học sinh.

Có phụ huynh bật khóc: "Mẹ gửi con đến trường với hy vọng con được ăn, được học, không ngờ lại vô tình "tiếp tay" làm hại sức khỏe con mỗi ngày".

Những phản ứng ấy không hề quá mức. Bởi suất ăn học đường không phải là một dịch vụ thương mại thông thường. Đó là bữa ăn của trẻ em, đối tượng yếu thế nhất, không có khả năng tự lựa chọn, tự bảo vệ mình. Vì thế, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể để lại hậu quả lớn.

Việc 12 cơ sở giáo dục tại TPHCM phải ngưng ngay suất ăn liên quan đến Công ty TNHH Thương mại An Phước Thắng (Sago Food) cho thấy mức độ nghiêm trọng của vụ việc. Nhưng điều phụ huynh cần không chỉ là quyết định "ngưng", mà là ai phải chịu trách nhiệm cho những hành vi gian dối đã xảy ra, và làm sao để không tái diễn những bữa ăn học đường đầy ám ảnh.

Thực tế đáng lo ngại là đến nay, ngoài thông tin cơ quan Công an làm việc với đơn vị cung cấp, chưa có một cơ quan chức năng nào đứng ra nhận trách nhiệm rõ ràng. Đơn vị cung cấp suất ăn vắng mặt trong các buổi đối thoại với phụ huynh. Đại diện Sở An toàn thực phẩm TPHCM cũng không thấy có mặt trong buổi họp báo cung cấp thông tin về các vấn đề kinh tế - xã hội trên địa bàn TPHCM, trong đó có trả lời những câu hỏi nóng về công ty cung cấp suất ăn bán trú vào chiều 29-1.

Điều đó buộc phụ huynh phải đặt câu hỏi: Ai, cá nhân, đơn vị nào thực sự chịu trách nhiệm cho bữa ăn của con em họ?

Trong thực tế, bữa ăn học đường chịu sự quản lý của ít nhất ba đầu mối: ngành giáo dục, ngành an toàn thực phẩm và cơ quan cấp phép kinh doanh. Hệ thống văn bản pháp lý không thiếu, quy định không lỏng. Doanh nghiệp muốn đưa thực phẩm vào trường học phải có đủ giấy phép, qua đấu thầu, chịu sự giám sát của nhà trường và ban đại diện cha mẹ học sinh.

Vậy vì sao vẫn tồn tại những khoảng trống lớn như vậy?

Câu trả lời nằm ở khâu thực thi và giám sát. Nhà trường không thể theo sát quy trình chế biến mỗi ngày. Phụ huynh không có chuyên môn để truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Việc kiểm tra thường chỉ dừng ở cảm quan màu sắc, mùi vị, không ôi thiu. Niềm tin trở thành điểm tựa duy nhất nhưng cũng là điểm dễ bị lợi dụng nhất.

Với bữa ăn của trẻ em, không có chỗ cho sự dễ dãi, càng không có chỗ cho tư duy "đủ giấy tờ là xong". Giấy phép không thể thay thế cho đạo đức kinh doanh. Suất ăn học đường không thể bị đối xử như một hợp đồng thương mại thuần túy, nơi lợi nhuận được đặt cao hơn an toàn của học sinh.

Việc một doanh nghiệp có lĩnh vực đăng ký ban đầu không liên quan đến thực phẩm, chỉ mới chuyển sang cung cấp suất ăn công nghiệp chưa lâu nhưng lại trúng thầu "thần tốc" ở loạt trường học là điều cần được làm rõ đến cùng.

Suất ăn bán trú lâu nay là thị trường hấp dẫn. Một trường cần trung bình 2.000 suất/ngày, tương đương gói thầu hơn 3 tỉ đồng mỗi năm học. Một doanh nghiệp trúng thầu vài trường là đủ "sống khỏe". Vì vậy, nghi vấn về sự tranh giành, tác động hậu trường, thậm chí "sân sau" không phải là điều vô lý.

Vấn đề không phải là khẳng định đã có hay chưa có "sân sau", mà là cơ chế hiện nay có đủ minh bạch để ngăn chặn "sân sau" hay không. Nếu lựa chọn nhà cung cấp thiếu công khai, nếu kiểm tra chỉ mang tính hình thức, thì mỗi vụ việc bị phát hiện chỉ là phần nổi của tảng băng, còn phần chìm vẫn tồn tại trong im lặng.

TPHCM hiện có gần 2,6 triệu học sinh, đông nhất cả nước. Để những "mầm non tương lai của đất nước" mỗi ngày đến trường được an toàn, hạnh phúc, phát triển toàn diện, thì bữa ăn học đường tuyệt đối không được phép xem là chuyện nhỏ.

Vụ Sago Food không nên kết thúc bằng việc xử lý một doanh nghiệp rồi khép lại. Điều cần hơn là rà soát lại toàn bộ hệ thống cung cấp suất ăn học đường, từ lựa chọn nhà thầu, giám sát chế biến, đến trách nhiệm của từng cấp quản lý. Bởi, nếu chỉ "đánh rắn ở ngọn" thì câu hỏi không phải là có tái diễn hay không, mà là khi nào tái diễn và với doanh nghiệp nào.

Nói thẳng, bữa ăn của trẻ em không phải là nơi để thử nghiệm cho sự dễ dãi trong quản lý. Và khi niềm tin của phụ huynh đã bị bào mòn, thứ mất đi không chỉ là lòng tin, mà là cảm giác an toàn gửi con đến trường.