NSND TRẦN MINH NGỌC: Hãy làm nghề nghiêm túc và tử tế

Ở NSND Trần Minh Ngọc, người ta luôn thấy một nghệ sĩ không ồn ào, không phô trương nhưng mỗi tác phẩm, mỗi lớp diễn đều để lại dấu ấn của tư duy nghề nghiệp nghiêm túc.

.Phóng viên: Thưa NSND Trần Minh Ngọc, vì sao ở tuổi 90 ông lại chọn dựng vở "Tin ở hoa hồng" cho VTV9?

- NSND TRẦN MINH NGỌC: "Tin ở hoa hồng" không phải là một vở kịch ồn ào, kịch tính. Nó đi thẳng vào một câu hỏi rất căn cốt: con người có còn tin vào điều tử tế không? Ở tuổi này, tôi không có nhu cầu để chứng tỏ. Tôi chỉ muốn làm một vở diễn đàng hoàng, tử tế, như một lời chúc đầu năm gửi đến khán giả.

.Ông từng dựng nhiều tác phẩm của Lưu Quang Vũ. Lần trở lại này có gì khác trước?

- Khác nhiều lắm. Hồi còn trẻ, tôi dựng Lưu Quang Vũ bằng nhiệt huyết và nỗi bức xúc với đời sống. Giờ đây, tôi dựng bằng sự chiêm nghiệm sâu sắc.

.Theo ông, đâu là yếu tố giúp các vở kịch của Lưu Quang Vũ giữ được sức sống bền bỉ qua thời gian?

- Vì Lưu Quang Vũ viết bằng nhân cách. Lưu Quang Vũ không chỉ phê phán cái xấu. Anh đau với cái xấu nhưng đồng thời tin rất sâu vào phần tốt trong con người. "Tin ở hoa hồng" chính là câu chuyện về sự lựa chọn: sống tử tế hay buông xuôi.

.Có ý kiến cho rằng kịch Lưu Quang Vũ hôm nay có thể "xa" khán giả trẻ. Ông nhìn nhận thế nào về nhận định này?

- Tôi không nghĩ vậy. Nếu dựng tử tế thì không bao giờ "xa". Chỉ có cách làm hời hợt mới khiến tác phẩm trở nên cũ.

.Bản dựng "Tin ở hoa hồng" lần này có điểm gì mới trong dàn dựng, giúp vở "gần" hơn với khán giả trẻ?

- Tôi chọn cách kể chuyện điềm đạm, tiết chế, không lên gân. Tôi không cố "làm mới" bằng những thủ pháp gây choáng. Tôi muốn khán giả xem và còn thời gian để nghĩ.

.Làm việc cùng dàn diễn viên nhiều thế hệ, ông có gặp khó khăn nào không?

- Tôi không gặp khó khăn gì, trái lại còn thấy vui. Sân khấu phải là một dòng chảy tiếp nối. Người trẻ cho tôi năng lượng, người có nghề cho tôi độ lắng. Hai điều đó bổ sung cho nhau.

.Ông gắn bó với Giải Mai Vàng hơn 20 năm trong vai trò thành viên Hội đồng Nghệ thuật. Nhìn lại chặng đường đã qua, ông có suy nghĩ gì?

- Tôi xem đó là một trách nhiệm nghề nghiệp và cũng là một niềm tự hào. Mai Vàng không chỉ là một giải thưởng, đó còn là một không gian văn hóa đẹp, nơi tiếng nói của công chúng gặp gỡ sự thẩm định của giới chuyên môn. Hơn 20 năm tham gia Hội đồng Nghệ thuật, tôi luôn tự nhắc mình phải công tâm, cẩn trọng và tôn trọng lao động nghệ thuật của đồng nghiệp.

.Được đề cử hạng mục "Nghệ sĩ trọn đời vì cộng đồng", cảm nhận của ông thế nào?

- Tôi xúc động và biết ơn. Tôi coi đó không chỉ là sự ghi nhận cho cá nhân mình, mà là sự ghi nhận cho cả một thế hệ làm nghề âm thầm, bền bỉ.

.Ông được nhiều thế hệ nghệ sĩ miền Nam kính trọng như một người thầy lớn. Với ông, việc đào tạo có ý nghĩa thế nào?

- Với tôi, đào tạo nghệ sĩ trước hết là đào tạo nhân cách. Kỹ thuật có thể học, danh tiếng có thể đến nhưng làm người tử tế thì phải rèn cả đời. Tôi chỉ nghĩ mình là một người đi trước, có bổn phận truyền lại những gì mình biết.

.Ở tuổi 90, điều gì khiến ông vẫn tiếp tục làm việc?

- Tất nhiên, tôi không làm việc vì tham vọng, mà vì đã quen sống với nghề. Nếu không làm, tôi thấy mình thiếu đi một phần rất quan trọng của cuộc sống. Tôi muốn làm việc để truyền đạt kinh nghiệm lại cho lớp trẻ.

.Nếu được gửi một lời nhắn cho thế hệ sau, ông sẽ chia sẻ điều gì?

- Hãy làm nghề như thể mình sẽ sống với nó cả đời. Đừng làm cho xong. Đừng làm để nổi tiếng.

.Ông kỳ vọng "Tin ở hoa hồng" sẽ mang đến trải nghiệm gì cho khán giả dịp Tết?

- Tôi chỉ mong khán giả, sau khi xem, có thêm một chút niềm tin vào điều tử tế. Vậy là đủ. "Tin ở hoa hồng" sẽ phát sóng trên VTV9 dịp Tết Bính Ngọ 2026 như một lời chúc năm mới bằng nghệ thuật: Hãy tin vào con người và tin vào những giá trị bền vững.

.Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam vừa được ban hành. Ở góc nhìn một nghệ sĩ và nhà giáo dục gắn bó lâu năm với sân khấu TP HCM, ông cảm nhận thế nào về tinh thần của nghị quyết này?

- Lần này, tôi thấy văn hóa và người sáng tạo được đặt đúng vị trí của nó. Nghị quyết nhấn mạnh con người là trung tâm của sáng tạo. Điều này rất đúng với bản chất của nghệ thuật. Sáng tạo không thể tách rời con người ở tư cách chủ thể sáng tạo lẫn đối tượng thụ hưởng.

.Có ý kiến cho rằng thách thức lớn nhất của người làm nghệ thuật hôm nay không chỉ là kinh phí, mà còn là sự thay đổi của môi trường sáng tạo dưới tác động công nghệ và thị trường. Ông nghĩ sao về điều này?

- Làm nghệ thuật hiện nay không chỉ là vấn đề bản quyền, mà còn là cách tác phẩm được phân phối, bị tiêu thụ và bị cuốn vào vòng quay của công nghệ. Nghị quyết 80 có những cam kết rất cụ thể, như dành tối thiểu 2% ngân sách cho văn hóa, hay chính sách miễn giảm thuế cho các hoạt động sáng tạo.

Tôi cho rằng ý nghĩa lớn nhất không chỉ nằm ở con số. Điều quan trọng hơn là thông điệp: Nhà nước sẵn sàng chia sẻ rủi ro với người làm sáng tạo. Khi người nghệ sĩ biết rằng mình không đơn độc, họ sẽ mạnh dạn đầu tư, dám chấp nhận thử nghiệm và cả chấp nhận thất bại.

.Theo ông, Nghị quyết 80 mang đến những gợi mở gì cho việc xây dựng đội ngũ nghệ sĩ tương lai?

- Đào tạo không chỉ là dạy nghề, mà là dạy cách làm người sáng tạo có trách nhiệm. Khi xã hội thừa nhận sáng tạo văn hóa là một hoạt động kinh tế chính danh thì việc đào tạo cũng phải hướng tới những con người có bản lĩnh, có chiều sâu, chứ không chỉ là những người biết làm nghề thuần kỹ thuật.