Sức sống thành phố điện ảnh

2 thập niên làm "đầu tàu"

Đây cũng là giai đoạn điện ảnh Việt Nam có nhiều ngôi sao nhất, như Lý Hùng, Việt Trinh, Lê Công Tuấn Anh, Lê Tuấn Anh, Diễm Hương… Tuy nhiên, dòng phim "mì ăn liền" thoái trào rất nhanh sau chưa đầy 1 thập niên do sự lặp lại của đề tài và chất lượng sản xuất yếu kém khiến điện ảnh TP HCM rơi vào khủng hoảng trong những năm cuối thập niên 1990 và chỉ thực sự khởi sắc trở lại với bộ phim "Gái nhảy" của đạo diễn Lê Hoàng, ra mắt vào năm 2003.

Dù là bộ phim do Nhà nước sản xuất (Hãng phim Giải Phóng), "Gái nhảy" tạo nên hiện tượng phòng vé nhờ đề tài gây sốc (khai thác đời sống của những cô gái nhảy) và cách kể chuyện mang tính giải trí cao. Phim thu hút hơn 500.000 lượt khán giả và thu khoảng 13 tỉ đồng - lập kỷ lục là phim có doanh thu cao nhất từ sau thời kỳ Đổi mới. Đây cũng là bộ phim mở đầu cho thời kỳ phim thương mại sau giai đoạn khủng hoảng nặng nề của điện ảnh Việt Nam.

Lê Hoàng trở thành đạo diễn ăn khách với một loạt phim sau đó, cùng với những đạo diễn trẻ mới xuất hiện như Vũ Ngọc Đãng, Nguyễn Quang Dũng và nhà sản xuất phim Phước Sang... định hình nên dòng phim thương mại của TP HCM trong thập niên đầu tiên của thế kỷ 21.

Vào cuối thập niên đầu tiên của thế kỷ 21, sự trở về nước làm phim của các đạo diễn, diễn viên Việt kiều như Charlie Nguyễn, Johnny Trí Nguyễn, Dustin Nguyễn, Victor Vũ, Ngô Thanh Vân... đã tạo nên sự đa dạng của thị trường điện ảnh nội địa, chất lượng sản xuất phim cũng được cải thiện và nâng cao hơn.

Điện ảnh TP HCM bắt đầu có sự phát triển nhanh hơn trong thập niên thứ 2 của thế kỷ 21 nhờ sự đa dạng của thị trường. Khái niệm phim "trăm tỉ" bắt đầu xuất hiện từ năm 2014 (với bộ phim hài "Để Hội tính" của đạo diễn Charlie Nguyễn) và đến năm 2017, bộ phim "Em chưa 18" của đạo diễn Lê Thanh Sơn lập kỷ lục phòng vé, với doanh thu hơn 170 tỉ đồng, nhưng nhanh chóng bị phá vỡ bởi các bộ phim sau đó, như "Cua lại vợ bầu" (đạo diễn Nhất Trung), "Hai Phượng" (Lê Văn Kiệt) và "Mắt biếc" (Victor Vũ)...

Sự tăng trưởng có tính đột phá của thị trường phim nội địa được ghi nhận vào năm 2019, đạt kỷ lục doanh thu trước đại dịch COVID-19. Trong năm này, doanh thu của phim Việt đã tăng từ 800 tỉ đồng năm 2018 lên 1.150 tỉ đồng - mức tăng trưởng cao gần 40%, điều chưa từng có trong lịch sử điện ảnh Việt Nam.

Tuy nhiên, do COVID-19, thị trường điện ảnh Việt Nam đi xuống trong 3 năm 2020 - 2022, phục hồi trong năm 2023 và tăng tốc trở lại trong năm 2024. Giai đoạn này ghi nhận sự bùng nổ phòng vé phim nội địa nhờ một số nhà làm phim mới ăn khách kỷ lục, như Trấn Thành (với 3 bộ phim Tết về đề tài gia đình trong 3 năm liên tiếp), hay Lý Hải (với loạt phim "Lật mặt")...

Năm 2025, thị trường điện ảnh Việt Nam tiếp tục tăng trưởng mạnh với doanh thu lên đến 3.300 tỉ đồng và có tới 14 bộ phim đạt doanh thu trên 100 tỉ đồng. Đây cũng là năm đặc biệt của thị trường điện ảnh Việt Nam khi có 3 bộ phim thuộc thể loại chiến tranh hoặc lấy cảm hứng từ những sự kiện có thật trong lịch sử ăn khách lớn tại phòng vé và lập nên nhiều kỷ lục mới, đó là "Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối" của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, "Mưa đỏ" của đạo diễn Đặng Thái Huyền và "Tử chiến trên không" của đạo diễn Hàm Trần.

Như vậy, trong suốt hơn 2 thập niên phát triển vừa qua, điện ảnh TP HCM luôn giữ vai trò là "đầu tàu" trong hệ sinh thái và thúc đẩy điện ảnh Việt Nam phát triển. Đây không chỉ là nơi tập trung đông đảo các hãng phim tư nhân mà còn là môi trường sáng tạo năng động nhất với sự tham gia của hầu hết những nhà sản xuất, đạo diễn, diễn viên và các ê-kíp kỹ thuật.

Bệ phóng để vươn cao, bay xa

Trong bối cảnh thị trường điện ảnh Việt Nam tăng trưởng nhanh trong suốt hơn 1 thập niên qua, việc TP HCM được UNESCO công nhận là "Thành phố sáng tạo toàn cầu về điện ảnh" 2025 (UNESCO Creative City of Film) càng khẳng định vị thế hàng đầu của TP HCM, không chỉ trong nước mà còn cả ở khu vực Đông Nam Á.

TP HCM là trung tâm sản xuất và phân phối phim lớn nhất Việt Nam, đóng góp khoảng 40% doanh thu phòng vé quốc gia và cũng là nơi có hệ thống rạp chiếu rộng lớn. Điều này cho thấy thành phố có tầm ảnh hưởng rõ rệt với ngành công nghiệp điện ảnh trong nước, một yếu tố quan trọng trong tiêu chí của UNESCO để trở thành "City of Film" (Thành phố điện ảnh).

TP HCM cũng có nhiều không gian sáng tạo, các liên hoan và sự kiện điện ảnh quốc tế, trong đó nổi bật là Liên hoan phim Quốc tế TP HCM (HIFF) - một sự kiện thu hút nhiều đạo diễn, nghệ sĩ trong và ngoài nước.

UNESCO đánh giá cao cam kết của TP HCM trong việc đặt sáng tạo vào trung tâm chiến lược phát triển đô thị bền vững, thông qua các chính sách hỗ trợ sản xuất phim, đào tạo nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế.

TP HCM cũng là thành phố điện ảnh đầu tiên của Đông Nam Á được UNESCO công nhận, cho thấy vị thế "đi tiên phong" trong khu vực và có thể so sánh, học hỏi với Busan (Hàn Quốc) - cũng là thành phố điện ảnh được UNESCO công nhận trong việc phát triển các liên hoan phim hàng đầu châu Á và thu hút sản xuất quốc tế.

Trong khi nhiều "City of Film" trên thế giới vốn đã có lịch sử lâu đời, TP HCM nổi bật ở tốc độ phát triển nhanh và nỗ lực quốc tế hóa ngành điện ảnh trong vài năm gần đây.

Với vị trí đầu tiên ở Đông Nam Á, TP HCM có thể trở thành cầu nối giữa điện ảnh khu vực và toàn cầu, giúp tăng cường sự giao lưu giữa các nền làm phim trong khu vực và quan trọng hơn cả, thúc đẩy điện ảnh nội địa tiếp tục tăng trưởng và tỏa sáng.