Thỉnh thoảng, tình cờ nghe lại những lời ca này, lòng tôi không khỏi nhớ mênh mang một thời đã xa vào đầu những năm 1980: "Về tương lai, ngày quê hương màu xanh áo mới chứa chan niềm tin, đường ta đi xanh thắm mộng đời..."(*). Giọng ca của ai đó cất lên nhẹ nhàng từ chiếc radio cũ, chứa đựng niềm tin, hy vọng và có cả niềm an ủi "Gió mưa, buồn thương, mùa đông và mây mù sẽ tan", nhưng sao vẫn mang đến cảm xúc man mác buồn.
Đất nước lúc ấy vừa thoát ra khỏi cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc, những người lính vẫn còn hành quân từng đợt sang đất nước phía Tây. Lúa trồng không đủ ăn, sản xuất ì ạch do cơ chế bao cấp. Phố thị quạnh quẽ trong cái nghèo vây quanh.
Giáp Tết năm đó, anh tôi được nghỉ phép sau 2 năm chiến trận bên Campuchia. Ngồi uống ly cà phê pha bột bắp bên quán cóc với tôi, anh trầm ngâm: "Đi 2 năm về thấy Sài Gòn xơ xác hơn!". Ngoài đường toàn xe đạp cọc cạch qua lại. Định lấy chiếc Honda đi thăm người bạn thương binh ở tuốt Bình Chánh, anh khựng lại vì dù nhà có hai chiếc xe máy, xăng cũng chỉ có một bình đổ đầy chục lít quý như vàng cất một góc trong nhà tắm, phải để dành khi hữu sự.
Khó khăn gì rồi cũng phải lo Tết nhất. Xóm của tôi chộn rộn chuẩn bị từ đầu tháng Chạp trước đó, nhà nào cũng lo dọn rửa, sơn phết nhà cửa. Ai có tiền thì mua sơn về phết lên cửa gỗ lá sách, quét vôi tường gạch. Ít tiền thì gỡ cửa ra lau rửa cho có với người ta. Cả xóm xúm nhau giặt mùng, mền, chiếu gối phơi đầy hàng rào. Có người mang vạt giường ra đập rầm rầm xuống sân, đợi những con rệp bò ra để giết bằng cách lăn chai lên chúng. Thời đã nghèo mà rệp ở đâu ra nhiều vậy!
Thời đó đồng lương chẳng có bao nhiêu. Mỗi tháng, công nhân viên như ông anh lớn nhất của tôi là hiệu trưởng trường cấp II được cấp 2 lưỡi dao lam cạo râu, 3 gói thuốc lá Đà Lạt, 2 gói thuốc lá Hoa Mai, 1 cuộn giấy vấn thuốc, 1 cục xà bông hiệu Mỹ Phẩm, 1 ký cá "xô" biển với đủ loại cá lớn nhỏ, nửa ký thịt heo và 1 bịch đường. Ngoài bịch đường, thịt cá để lại cho nhà dùng, anh nhờ chị tôi mang ra chợ Tân Định bán lấy tiền phụ má tôi sắm Tết. Gạo tiêu chuẩn lẫn đầy sạn và bông cỏ, má và chị sàng sảy đến còng lưng. Nhưng đó là gạo ăn thường ngày.
Bằng cách nào đó, má đã chuẩn bị chục ký gạo ngon cho ngày Tết ăn với thịt kho nước dừa mới đã. Ông anh tiếp tục mỗi ngày đạp xe lọc cọc sang dạy bên Gò Vấp, đi và về 16 cây số, yên tâm vì đã tích lũy số xăng tiêu chuẩn từ mấy tháng trước để đổ đầy bình chiếc Honda Dame, tha hồ đi chúc xuân.
Má tôi đóng vai trò quan trọng để lo cái Tết tươm tất cho cả nhà nhờ có sạp tạp hóa bán ngoài chợ. Ngoài chuyện ăn uống, điều má lo nhất là quần áo Tết cho con cái. Lúc đó chưa có tiệm bán đồ may sẵn, ở chợ có một ít nhưng không đẹp nên từ mấy tháng trước, má đã dành dụm mua mấy xấp vải cho các con nhỏ. Quần tây, áo sơ-mi cho con trai, 2 bộ đồ bộ cho con gái. Tiệm chỉ nhận may trễ lắm là trước Tết 1 tháng rồi khóa sổ nên phải lo sớm, phải may ở tiệm quen. Nếu đưa tiệm lạ, muốn lấy quần áo sớm trước Tết phải "lì xì" thêm.
Trong khi ba cùng hai anh em tôi dọn dẹp nhà cửa, má cùng mấy chị xúm lại làm củ kiệu, củ tỏi ngâm giấm, sên mứt dừa. Thời bao cấp, thịt heo hiếm và mắc nên có được nồi thịt kho nước dừa cũng phải tính toán. May là tiêu chuẩn thịt Tết của chị tôi làm cơ quan nhà nước được tăng thêm chút đỉnh do Công ty Vissan cung cấp. Có rượu cà phê, rượu cam cho hai ông anh tiếp khách nam, khách nữ thì có xi-rô dâu.
Ba tôi có niềm vui bí ẩn là để dành được một chai Hennessy và một chai Ngũ Gia Bì mua từ trước năm 1975, đợi Tết gặp khách quý mới mang ra mời một ly nhỏ thấm giọng. Riêng thú vui hút pipe nhồi thuốc hiệu "79" thơm lừng trước năm 1975 thì ông chịu thua, chấp nhận phì phèo thuốc lá Gò Vấp.
Buổi sáng 28 tháng Chạp, bà chị lớn rủ ông anh và tôi ra chợ ăn bánh ướt. Thời đó, chả lụa mắc nên bánh ướt ăn với đậu hũ và chả giò chiên. Miếng chả giò chiên mỡ thơm ngon, dù bên trong có chút xíu thịt trộn với củ sắn. Buổi tối, nhà tôi có điều xa xỉ bất ngờ. Bạn thân của ông anh lớn, đang làm ở khách sạn Cửu Long (bây giờ là Majestic) mang đến tặng gia đình tôi một con búp bê hình cô gái với mái tóc dài, bận áo dài màu vàng để chưng trên tủ búp-phê. Anh ngồi nói chuyện với ba má và anh tôi rất lâu trong mùi nhang thơm, uống ly nhỏ rượu Ngũ Gia Bì do ba tôi rót, chúc Tết và bịn rịn chào tạm biệt vì sáng mai về quê ăn Tết. Đó là lần cuối gia đình tôi gặp anh.
Ông anh bộ đội của tôi mang mấy tấm bìa lịch cũ ra, khuấy hồ dán lại thành một tấm lớn và dùng màu bột vẽ cảnh hai đứa cháu chúc Tết ông bà, cùng câu "Cung chúc tân xuân!" ở giữa những cành mai nở bông vàng rực rỡ. Tôi và anh lễ mễ ra dán trên bức tường chạy dọc lối vào xóm. Có tấm tranh, ai nấy đi ngang dừng lại ngắm nghía và tươi cười. Đám con nít trong xóm được nghỉ Tết chơi ô quan dưới chân tường, gầy gò nhưng tươi vui.
Ngày 30, cả xóm tưng bừng hẳn lên. Không có kiểng quý nhưng nhà nào cũng kịp rinh về mấy chậu cúc bảy màu, mấy chậu mồng gà… nhìn quê mùa chân chất nhưng có hoa mới có Tết. Đêm Giao thừa, cả xóm đều bày bàn ra sân cúng. Suốt con hẻm nhỏ lung linh những ánh đèn và thơm mùi nhang. Tiếng pháo Điện Quang lẹt đẹt xa gần. Sáng mồng Một, con nít trong xóm xúng xính trong bộ quần áo mới, í ới gọi nhau.
Mới đây đã 40 năm từ khi thoát ra thời bao cấp. Chắc chắn không ai muốn trở lại thời khó khăn lạ lùng đó, nhưng những cái Tết như vậy sao thỉnh thoảng vẫn trở lại, da diết trong trí nhớ của tôi. Những cái Tết của chờ đợi và hy vọng, tủi thân và ngậm ngùi, thương yêu và san sẻ. Mỗi món đồ ngày Tết thời ấy không chỉ là vật chất mà là một "trọng lượng cảm xúc" được tích cóp bằng mồ hôi, nước mắt và cả sự hy sinh. Niềm vui của mọi người sống trong thời ấy là sự vượt qua nghịch cảnh, để được tự thưởng cho mình một khoảnh khắc yên tĩnh, "giàu có" trong vài ngày xuân.
và quét mã QR
Bình luận (0)