Tết Việt qua góc nhìn đạo diễn quốc tế

Không chỉ là mùa đoàn viên, Tết Việt còn trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo đối với nhiều đạo diễn quốc tế đang làm việc tại Việt Nam. Từ Romania, Nhật Bản, Đức đến Anh, những nghệ sĩ sân khấu đến từ nhiều nền văn hóa đã nhìn thấy ở Tết Việt là một lễ hội truyền thống và là chất liệu nghệ thuật giàu tiềm năng, góp phần định hình các tác phẩm sân khấu mang tính công nghiệp văn hóa – nơi bản sắc dân tộc có thể đối thoại với thế giới, mở ra những hướng thử nghiệm mới cho sân khấu Việt Nam trong tương lai.

Khi Tết Việt trở thành nguồn chất liệu sáng tạo

Trong những ngày đầu năm mới, không khí Tết Việt với sắc đỏ của bao lì xì, hương trầm trên bàn thờ tổ tiên và khoảnh khắc đoàn tụ gia đình đã trở thành một "không gian cảm xúc" đặc biệt đối với các đạo diễn quốc tế.

Với họ, Tết Việt là một dịp lễ với cấu trúc văn hóa sống động, nơi thời gian, ký ức và con người gặp nhau. Doina Cezarina Lupu, chuyên gia thẩm định sân khấu đến từ Romania, nhìn thấy trong Tết Việt một nền tảng giàu tính biểu tượng.

Bà cho rằng mỗi nghi thức, mỗi phong tục đều mang một "cấu trúc kịch tính tự nhiên", từ khoảnh khắc tiễn năm cũ đến giây phút đón năm mới, từ những cuộc trở về đến những cuộc gặp gỡ.

Những trải nghiệm thực tế tại Việt Nam, đặc biệt trong các buổi giao lưu với sinh viên Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội, giúp bà nhận ra một điều quan trọng: sức sống của sân khấu Việt nằm ở khả năng chuyển hóa đời sống thành nghệ thuật. 

"Tôi nhận thấy ở các bạn trẻ Việt Nam một khát vọng sáng tạo rất mạnh mẽ. Tôi mong muốn sẽ tiếp tục trở lại, tiếp tục chia sẻ và trao nghề, góp phần cùng các bạn xây dựng một nền sân khấu mang bản sắc riêng nhưng vẫn hội nhập quốc tế" – bà bày tỏ và cảm nhận rất rõ nét đặc trưng trong sáng tạo của sinh viên theo học ngành sân khấu. 

"Ai cũng thích được đón tết Việt, tết truyền thống để thấy mình có thêm cơ hội làm nghệ thuật với góc nhìn mỗi năm mỗi khác về cái tết dân tộc. So với tết dương lịch bên Châu Âu, tết Việt thật sự là nơi hội tụ những tinh hoa, cảm xúc, để gắn kết con người lại với nhau" – bà chia sẻ.

Đối thoại văn hóa qua ngôn ngữ sân khấu

Đạo diễn Tsuyoshi Sugiyama (Nhật Bản) tiếp cận Tết Việt bằng sự đồng cảm của một nghệ sĩ đến từ nền văn hóa Á Đông. Ông đặc biệt ấn tượng với sự gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình Việt Nam – điều mà ông cho rằng chính là "cốt lõi của mọi câu chuyện sân khấu". 

Theo ông, Tết Việt không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà còn là một trạng thái tâm lý tập thể, nơi con người trở về với chính mình. Đây là nguồn chất liệu quan trọng để xây dựng những tác phẩm sân khấu giàu chiều sâu nhân văn.

Trong năm 2026, Tsuyoshi Sugiyama dự kiến sẽ tham gia giảng dạy tại Việt Nam, truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm dàn dựng cho các bạn trẻ yêu nghề đạo diễn. "Sân khấu không chỉ là nơi biểu diễn, mà còn là nơi truyền nghề. Tôi mong muốn được góp phần giúp các đạo diễn trẻ Việt Nam tìm thấy tiếng nói riêng của họ" – ông chia sẻ.

Từ hình thể đến không gian: mở rộng ngôn ngữ sân khấu

Đạo diễn, diễn viên và biên đạo múa Lulu Marie Aurelia Obermayer (Đức) nhìn Tết Việt bằng con mắt của nghệ thuật hình thể. Với bà, những chuyển động trong đời sống – từ cách người Việt chuẩn bị mâm cỗ, cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên, đến cách họ trao nhau lời chúc – đều mang tính sân khấu tự nhiên.

Bà cho rằng sân khấu Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển các tác phẩm thử nghiệm, nơi hình thể, âm nhạc và không gian kết hợp với nhau để tạo nên những trải nghiệm nghệ thuật mới. 

Điều này đã được minh chứng qua nhiều tác phẩm sân khấu thể nghiệm tại Việt Nam, trong đó có những vở diễn không sử dụng lời thoại mà kể chuyện bằng chuyển động, ánh sáng và âm nhạc, mở ra những hướng tiếp cận mới cho khán giả đương đại.

Theo bà, đây chính là hướng đi quan trọng nếu Việt Nam muốn xây dựng một nền công nghiệp văn hóa dựa trên sân khấu – nơi nghệ thuật không chỉ phục vụ thưởng thức mà còn trở thành một ngành công nghiệp sáng tạo.

Khi Tết Việt bước ra thế giới bằng ngôn ngữ sân khấu

Sân khấu như một cấu trúc tâm lý và không gian thị giác Đạo diễn John Andrew Cunnington (Anh) – người đồng thời đảm nhận vai trò thiết kế sân khấu cho tác phẩm "Tình yêu Stockholm" – tiếp cận sân khấu như một cấu trúc tổng thể.

Ông cho rằng sân khấu Việt Nam có một lợi thế đặc biệt: sự phong phú của chất liệu văn hóa. Nếu được chuyển hóa bằng ngôn ngữ dàn dựng hiện đại, những chất liệu này có thể tạo nên các tác phẩm vừa mang tính địa phương, vừa có khả năng tiếp cận khán giả quốc tế. 

"Tôi nhận thấy ở Việt Nam một nguồn năng lượng sáng tạo rất mạnh, nó giống như mùa Tết Việt mang lại những tín hiệu lạc quan. Điều quan trọng là các nghệ sĩ Việt phải tạo ra những tác phẩm mới, dám thử nghiệm, dám tìm kiếm những hình thức biểu đạt mới. Đó chính là con đường để sân khấu trở thành một phần của công nghiệp văn hóa" – ông nói.

Những vở diễn được dàn dựng bởi các đạo diễn quốc tế không chỉ giúp nghệ sĩ Việt tiếp cận phương pháp làm việc hiện đại, mà còn chứng minh rằng sân khấu Việt Nam có khả năng hội nhập và phát triển trong dòng chảy nghệ thuật toàn cầu. Nhất là từ sau Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm lần 6-2025, 28 vở diễn của các đơn vị nghệ thuật Việt Nam và quốc tế tham gia, có 9 vở của các đoàn nghệ thuật đến từ 8 quốc gia: Trung Quốc, Isarel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mông Cổ, Hà Lan, Ba Lan, Uzbekistan.