Thi vào lớp 10 tại TPHCM: Văn giàu cảm xúc, ngoại ngữ không đánh đố

Đề thi môn ngữ văn sáng 1-6 tạo dấu ấn với nhiều giáo viên (GV) và học sinh (HS).

Bám sát tinh thần đổi mới

Nhận xét về đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn ngữ văn của TP HCM năm học 2026-2027, cô Nguyễn Thị Hòa, GV Trường THCS Minh Đức (phường Cầu Ông Lãnh), cho rằng đây là một đề thi được thiết kế hiện đại, bám sát tinh thần đổi mới của Chương trình GDPT mới.

Theo cô Hòa, đề thi không đặt nặng việc ghi nhớ kiến thức một cách máy móc mà tập trung đánh giá năng lực cảm thụ văn học, tư duy phản biện và khả năng kết nối giữa tác phẩm với đời sống thực tế của HS. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực người học trong bối cảnh giáo dục hiện nay.

Điểm nổi bật của đề thi là việc lựa chọn văn bản "Chú robot tưởng mình là người" của tác giả Lê Anh Vinh làm ngữ liệu đọc hiểu. Đây là một văn bản mới, giàu giá trị nhân văn, phù hợp với tâm lý lứa tuổi HS lớp 9. Tác phẩm không chỉ tạo được sự hứng thú mà còn khơi gợi những suy ngẫm sâu sắc về bản chất con người, cảm xúc và các giá trị sống trong kỷ nguyên số.

Trong khi đó, hệ thống câu hỏi đọc hiểu từ câu "a" đến câu "d" được xây dựng theo các cấp độ nhận thức từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng. Đặc biệt, câu hỏi "d" mở ra không gian để HS bày tỏ quan điểm cá nhân về mối quan hệ giữa con người và công nghệ. Đây là vấn đề mang tính thời sự, đồng thời rất cần thiết đối với thế hệ trẻ trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống.

Ở phần viết, văn bản nghị luận xã hội xoay quanh chủ đề "thiếu cảm xúc" được đánh giá là thiết thực, phản ánh đúng một thực trạng tâm lý đang tồn tại ở không ít bạn trẻ hiện nay. Bên cạnh đó, câu 2 phần II (4,0 điểm) đưa ra hai lựa chọn về vấn đề "thiếu cảm xúc" hoặc chủ đề "sự thấu hiểu", tạo sự linh hoạt cho HS trong quá trình làm bài. "Cách ra đề này cho phép các em phát huy thế mạnh cá nhân, vận dụng trải nghiệm thực tế và bộc lộ những suy nghĩ riêng một cách tự nhiên" - cô Hòa nhận xét.

Theo cô Hòa, đề thi có tính thời đại cao khi đặt ra những vấn đề gắn với AI và cảm xúc con người. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra kiến thức, đề còn hướng đến mục tiêu bồi đắp tâm hồn, giáo dục nhân cách và nuôi dưỡng những giá trị nhân văn cho học sinh. Bên cạnh đó, đề thi cũng có độ phân hóa tốt, đặc biệt ở những câu hỏi yêu cầu HS lập luận, phân tích và liên hệ thực tế. Để đạt điểm cao, thí sinh cần có tư duy độc lập, khả năng lập luận chặt chẽ cùng sự nhạy bén trong cảm nhận và quan sát cuộc sống.

Nhiều GV ngữ văn ở TP HCM, cho biết so với các năm, đề thi ngữ văn năm nay thuận lợi cho nhiều thí sinh do bám sát đề thi minh họa.

Thầy Võ Kim Bảo, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn, Trường THCS Nguyễn Du (phường Bến Thành), cho biết do đề thi có cấu trúc sát với đề minh họa mà Sở GD-ĐT đã ban hành từ học kỳ I. Đề thi có cấu trúc và nội dung bảo đảm yêu cầu cần đạt của Chương trình GDPT 2018 nên vừa sức với HS. HS học bất kỳ bộ sách nào đều có thể đáp ứng tốt các yêu cầu của đề.

Theo thầy Bảo, đề có độ "bao phủ" rộng về nội dung nhằm kiểm tra toàn diện kiến thức mà HS đã được học ở chương trình ngữ văn 9 nói riêng và ngữ văn cấp THCS nói chung. Tuy có độ "bao phủ" rộng nhưng người ra đề lại chú trọng việc phát triển phẩm chất và năng lực người học nên các câu hỏi đều không bắt HS học thuộc lòng mà đòi hỏi kỹ năng, năng lực thực chất trong việc giải quyết vấn đề mà đề bài đưa ra. Nhờ vậy, các em có thể thể hiện được năng lực, tư duy độc lập, năng lực sáng tạo của bản thân mà không phải học thuộc lòng văn mẫu. Tất nhiên là không còn tình trạng đề cho "Trình bày suy nghĩ của em" nhưng phải làm đúng suy nghĩ của thầy/cô như trước đây. "Đề có tính phân hóa cao, nhất là đối với môn ngữ văn, tính phân hóa lại càng rõ rệt khi xét về các mặt như: trải nghiệm văn học, năng lực ngôn ngữ, năng lực sáng tạo, hiểu biết về đời sống xã hội…" - thầy Bảo nhìn nhận.

Gần gũi đời sống, không đánh đố

Nhận xét về đề thi môn tiếng Anh, cô Đào Thị Kim Hoa, GV tiếng Anh Trường THCS Kim Đồng (phường An Đông), cho biết đề bám sát Chương trình GDPT mới. Ở phần về từ vựng có lồng ghép nhiều chủ đề thực tế gần gũi với cuộc sống như AI (Deepfake), công nghệ, giao thông đô thị.

Ở phần về ngữ pháp, theo cô Hoa, ngữ âm không có câu đánh đố, không có các cấu trúc nâng cao. Ở phần đọc hiểu, HS có thể tìm được dẫn chứng trực tiếp trong đoạn văn. "Nhìn chung, đề nhẹ nhàng với những em HS có học lực khá giỏi nhưng với phần đông HS nếu yếu từ vựng, học ngữ pháp máy móc thi đề thi này khó đạt điểm trung bình" - cô Hoa nhận xét.

Theo ThS Phùng Xuân Cường - GV tiếng Anh Trường THPT Vĩnh Viễn, đề tiếng Anh tuyển sinh lớp 10 TP HCM năm 2026 có cấu trúc ổn định, quen thuộc và không gây sốc cho HS. Đề vẫn gồm 40 câu, bao phủ các mảng thường gặp như phát âm, trọng âm, ngữ pháp, từ vựng, giao tiếp, biển báo, thông báo, đọc điền từ, đọc hiểu, dạng đúng của từ, cụm từ cố định và viết lại câu. Đây là một thiết kế an toàn, phù hợp với mục tiêu kiểm tra diện rộng đối với HS cuối cấp THCS.

Bên cạnh đó, đề năm nay nhìn chung dễ tiếp cận hơn đề năm trước với khoảng 75% số câu thuộc dạng nhận biết và thông hiểu, 25% yêu cầu khả năng vận dụng. So với năm ngoái con số này là 70% và 30%. Điều này làm đề trở nên thân thiện hơn với HS, nhưng cũng khiến khả năng phân hóa HS khá - giỏi chưa thật mạnh. "Xét theo mục tiêu năng lực A2, đề năm nay tương đối phù hợp về mặt ngôn ngữ. Chủ đề trong đề gần gũi với đời sống, câu văn phần lớn ngắn, từ vựng không quá hàn lâm, tình huống đọc hiểu và giao tiếp cũng nằm trong vùng quen thuộc của HS THCS, không đánh đố bằng những chủ đề xa lạ hoặc từ vựng vượt xa trình độ" - thầy Cường nhận xét.