Xét về động cơ, hầu hết vụ án đều khá đơn giản, xuất phát từ mâu thuẫn nội bộ trong gia đình hoặc chòm xóm; phương thức gây án là dùng dao chém người, cắt cổ, dã man hơn cả các băng đảng xã hội đen.

Vì sao con người ngày càng trở nên hung dữ? Ở đô thị, mỗi khi xảy ra việc lấn tuyến, va quệt khi tham gia giao thông hoặc những va chạm nhỏ trong khu phố..., người ta đùng đùng trút giận và đả thương nhau, thậm chí hỗn chiến kinh hoàng. Ở nông thôn cũng không còn cảnh an bình, những nhóm thanh niên lêu lổng đi bắt gà, trộm chó đã gây ra không ít lần xung đột và thương vong; tệ xin đểu vài con cá nhậu chơi, nếu không cho thì sáng mai cá chết trắng ao vì những liều thuốc độc làm tiêu tan bao vốn liếng dành dụm của nông dân hay đầu độc giếng nước vì xích mích nhỏ cũng trở nên phổ biến... Trong nhà trường - môi trường được cho là nghiêm túc nhất - cũng xảy ra không ít vụ “xử hội đồng” bạn học.

Cái ác và hành vi bất thiện một phần là do sự khiếm khuyết giáo dục về giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, chưa được tiếp thu tốt và phát triển hiệu quả trong hiện tại.

Hiện nay, những giá trị văn hóa đang được vận dụng một cách máy móc. Nơi này cải biên những bản hương ước làng xã thời xưa mang nặng tính bảo thủ, chưa phù hợp. Nơi kia hô hào xây dựng gia đình văn hóa, khu phố văn hóa mang tính hình thức, chạy theo thành tích, không đúng giá trị cốt lõi. Những cách làm hình thức ấy chưa thật sự đi vào cuộc sống để đáp ứng yêu cầu giáo dục nhân cách.

Tuy các vụ trọng án đều được lực lượng công an và người dân hợp sức, tận lực điều tra và xử lý nghiêm minh song điều đó chưa đủ vì cơ bản chỉ là xử lý chuyện đã rồi. Rất cần có những giải pháp ngăn ngừa, phòng chống thường xuyên và liên tục, trừng trị thích đáng và kịp thời tất cả hành vi phạm tội. Đặc biệt, rất cần sự phát triển đúng nghĩa những giá trị nhân văn, truyền thống nhân ái, bao dung của người Việt cho thời kỳ phát triển và hội nhập.

BÀN THẠCH