Trong những con hẻm đó là tất cả nền nếp sinh hoạt, phong cách sống của thị dân - đa số những người nghèo, chấp nhận sự giản tiện trong đời sống đến mức thấp nhất. Trong không gian chật hẹp là cuộc sống của hàng ngàn, hàng vạn con người, sáng túa đi làm, tối về ngả lưng, người già ngồi trước hiên nhà hóng gió... Vui buồn, ấm lạnh, thân tình lối xóm cận kề. Những chiếc xe máy luồn lách, nhường nhau mới qua lọt là chuyện thường, gặp lúc người nhà ốm đau cần cấp cứu hay khi tang ma thì phải xoay trở mới đưa ra được đầu đường lớn để đón xe...

Cũng hàng chục năm qua, nhiều hẻm cắm bảng quy hoạch lộ giới, có nơi tấm bảng cắm hoài thành quy hoạch treo, cư dân sống trong đợi chờ, thấp thỏm, cứ mong hoặc xóa quy hoạch treo hoặc mở rộng hẻm để cuộc sống dễ chịu hơn. Rồi từ bức bách của đời sống, từ yêu cầu phát triển, từ chủ trương của Đảng bộ, chính quyền TP HCM qua những dự án chỉnh trang, nâng cấp đô thị, từ sự vận động của hệ thống MTTQ Việt Nam TP HCM và sự đồng thuận của người dân..., hàng ngàn con hẻm được mở rộng.

Khởi đi từ những ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc, bắt đầu từ quận Phú Nhuận vào năm 2003 (song từ năm 2000 tại quận này đã có phong trào mở rộng hẻm) rồi đến quận 3, phong trào người dân hiến đất làm đường, mở rộng hẻm đã phát triển nhanh vào những năm sau đó tại TP HCM. Mỗi nhà một ít, hy sinh vài mét đất để cho cộng đồng (trong đó có gia đình mình) được sống trong con hẻm rộng rãi hơn là điều ai cũng thấu hiểu. Nhưng đất đi với tiền, mỗi mét đất có giá cả trăm triệu đồng. Nhiều người vì cái chung mà bấm bụng hiến đất, xót ruột cũng đành chịu để cả khu phố có những con hẻm khang trang, bà con lối xóm có nụ cười. Có hộ tự nguyện hiến cả chục mét vuông đất, giá thị trường lên đến cả tỉ đồng.

Biết bao câu chuyện phía sau mỗi mét đất hiến đi của nhiều gia đình, có sự đồng thuận và không, tùy theo vị trí đất, tùy theo hoàn cảnh từng nhà; có sự cân nhắc, đặt lên để xuống và rồi đồng tình ủng hộ. Người dân hy sinh phần đất cũng được thỏa lòng khi chính quyền hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật. Mô hình phổ biến là những hẻm rộng 3 m mở thành 6 m, các hẻm nhỏ 1-2 m mở thành 4-5 m. Chính quyền địa phương chủ động liên hệ điện lực, cấp nước để làm thủ tục di dời đồng hồ điện nước và làm mới hệ thống cống thoát nước đã hư cũ cho dân. Từ đó, nhiều con hẻm trở nên thoáng rộng, nhiều người dân cũng tranh thủ sửa nhà lại khang trang hơn. Với diện mạo mới của con hẻm, giá nhà cũng tăng lên, đó là cái lợi lớn nhất mà cộng đồng dân cư có được sau khi mở rộng hẻm.

Tính đến năm 2018, người dân TP HCM đã hiến hơn 2,2 triệu m² đất để mở rộng hẻm, để làm đường, xây dựng nông thôn mới, tính giá trị đất theo giá nhà nước thì người dân đã hiến hơn 2.200 tỉ đồng. Điều đó cho thấy việc gì hợp lòng dân, đem lại điều tốt đẹp hơn trong đời sống của dân thì sẽ được dân ủng hộ và sự đồng thuận của dân luôn là yếu tố bảo đảm thành công. 

NHƯ HIỀN