Thuốc hiếm và bài toán điều phối quốc gia

Để cứu chữa những bệnh nhân này, cần đến thuốc giải độc botulinum. Tuy nhiên, do thuốc giải độc không có sẵn tại Việt Nam nên Sở Y tế TP Đà Nẵng phải đề nghị Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hỗ trợ từ nguồn dự trữ quốc tế. Mỗi lọ thuốc hiếm này có giá khoảng 8.000 USD, tương đương hơn 200 triệu đồng.

Thuốc hiếm là những thuốc không sử dụng thường xuyên trong thực tế lâm sàng nhưng khi cần đến lại đóng vai trò rất quan trọng. Chúng có thể không được sử dụng trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, nhưng khi có ca bệnh, phải có mặt ngay lập tức; nếu không, "thời gian vàng" để cứu sống bệnh nhân sẽ bị mất.

Dù ít dùng nhưng vẫn cần dự trữ bởi thuốc hiếm không thể thay thế bằng các loại thuốc khác khi bệnh nhân cần. Bộ Y tế đã có khung pháp lý cho nhóm thuốc này, thừa nhận sự cần thiết của chúng và yêu cầu một cơ chế riêng biệt trong quản lý.

Thực tế điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy ghi nhận các ca ngộ độc botulinum năm 2020. Lúc đó, bệnh viện không có sẵn thuốc giải độc. Mặc dù WHO đã hỗ trợ 10 lọ Botulism Antitoxin Heptavalent nhưng khi thuốc được đưa về, nhiều bệnh nhân đã trong tình trạng quá muộn. Kết quả là họ phải thở máy hằng tháng và đối mặt với nhiều di chứng lâu dài.

Ngược lại, trong các vụ ngộ độc xảy ra năm 2023, nhờ có sẵn thuốc giải độc tại Bệnh viện Chợ Rẫy, các bệnh nhân đã hồi phục nhanh chóng chỉ sau một tuần điều trị.

Việc không có thuốc hiếm gây thiệt hại sức khỏe là rõ ràng: bệnh nhân phải điều trị dài ngày, hồi phục chậm và có thể để lại di chứng nặng nề. Chi phí điều trị cũng rất cao; ví dụ, một ca ngộ độc botulinum có thể tốn hơn 300 triệu đồng, chưa kể chi phí phục hồi dài lâu. Ngoài ra, còn thiệt hại gián tiếp như gia đình mất lao động, giường bệnh hồi sức bị chiếm dụng lâu dài, ảnh hưởng đến nguồn lực y tế.

Dù thuốc hiếm đắt và khó bảo quản nhưng không thể vì thế mà bỏ qua việc dự trữ. Bộ Y tế đang xây dựng các trung tâm dự trữ thuốc hiếm tại các vùng, với khoảng 15-20 loại thuốc, bao gồm thuốc giải độc botulinum. Mô hình này rất cần thiết, nhất là trong bối cảnh mỗi bệnh viện phải tự mua thuốc hiếm mà không có hệ thống phân phối chung.

Do đó, bài toán cốt lõi là "điều phối quốc gia" chứ không chỉ là "mua thuốc". Nếu chỉ trông chờ vào viện trợ quốc tế hoặc tìm nguồn dự trữ từ nước ngoài, chúng ta sẽ không có thuốc kịp thời. Cần một hệ thống điều phối quốc gia, với kho dự trữ thuốc hiếm theo khu vực và quy trình vận chuyển nhanh chóng, để khi có ca bệnh, thuốc có thể đến đúng nơi, đúng lúc.

Đầu tư cho hệ thống dự trữ và điều phối thuốc hiếm không chỉ là chuẩn bị cho những tình huống ít xảy ra, mà là bảo đảm chắc chắn rằng khi sinh mạng con người bị đe dọa, chúng ta không phải trả giá vì sự chậm trễ.

Đây cũng không chỉ là một giải pháp y tế, mà còn là một lựa chọn nhân văn và kinh tế lâu dài cho cả nước.