Từ thú chơi thành ngành xuất khẩu

Từ một nghề gắn với thú chơi cá kiểng, nuôi cá cảnh ngày nay đã phát triển thành ngành sản xuất hàng hóa chuyên nghiệp. Các hộ dân liên kết thành tổ hợp tác, hợp tác xã, ứng dụng kỹ thuật sinh sản và chọn giống để nâng cao chất lượng sản phẩm. Giá trị tạo ra trên từng mét vuông mặt nước vì thế ngày càng lớn, góp phần đưa cá cảnh trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu đặc sắc của nông nghiệp đô thị TPHCM.

Mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả

Chúng tôi tìm về Ấp 2 (xã Hưng Long, TPHCM) nơi hộ ông Huỳnh Vĩnh Lực đã gắn bó nhiều năm với nghề nuôi cá kiểng. Trên diện tích mặt nước gần 12.000 m², gia đình ông Lực nuôi các dòng cá bình tích, cá trân châu, những loại cá có màu sắc đẹp, dễ tiêu thụ và được thị trường ưa chuộng.

Không ồn ào, mô hình của ông Lực vận hành bằng sự đều đặn của người làm nghề. Nước phải được theo dõi thường xuyên, con giống phải khỏe, mật độ nuôi phải vừa phải, thức ăn và môi trường phải phù hợp từng giai đoạn phát triển của cá. Với người ngoài, đàn cá nhỏ bơi trong bể chỉ là một mảng màu sinh động; với người nuôi, đó là kết quả của kinh nghiệm, kỹ thuật và nhiều lần rút bài học từ thực tế.

Nhờ chú trọng quy trình chăm sóc, mô hình của gia đình ông Lực cho thu nhập bình quân khoảng 500 triệu đồng mỗi năm. Đây là mức thu đáng kể ở vùng ven, nhất là trong bối cảnh nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống chịu sức ép về chi phí, đất đai và đầu ra.

Ông Nguyễn Văn Nhạo, Chủ tịch Hội Nông dân xã Hưng Long, cho rằng mô hình nuôi cá kiểng của hộ ông Lực là một ví dụ cho tinh thần chuyển đổi sản xuất của nông dân địa phương. Theo ông, nuôi cá cảnh phù hợp với điều kiện vùng ven đô, không nhất thiết cần diện tích quá lớn nhưng phải có kỹ thuật, có ý thức bảo vệ môi trường nước và có kết nối thị trường.

"Mô hình nuôi cá kiểng không chỉ mang lại thu nhập tốt cho hộ dân mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả, cần được hỗ trợ và nhân rộng trong thời gian tới" - ông Nhạo nói.

Từ thực tế đó, Hội Nông dân địa phương cũng xác định sẽ tiếp tục hỗ trợ hộ nuôi tiếp cận vốn vay ưu đãi, tập huấn kỹ thuật và kết nối tiêu thụ. Bởi với nghề cá cảnh, đầu ra ổn định là điều rất quan trọng. Người nuôi có thể làm ra cá đẹp, cá khỏe, nhưng để đi xa hơn, sản phẩm cần được đặt trong một chuỗi liên kết chặt chẽ hơn.

Sức sống mới của nghề nông thôn trong lòng đô thị

Ở quy mô lớn hơn, HTX Sinh vật cảnh Sài Gòn là một mô hình tiêu biểu. Thành lập từ năm 2013, HTX hiện vẫn là một đầu mối sản xuất, liên kết và xuất khẩu cá cảnh đáng chú ý của TPHCM. Trên diện tích khoảng 15 ha, HTX vừa tổ chức sản xuất, vừa cung cấp giống, vật tư, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho hơn 150 hộ nuôi.

Theo ông Nguyễn Văn Thủy, Giám đốc HTX, sản xuất cá cảnh để xuất khẩu không thể làm theo kiểu tự phát. HTX chia thành nhiều nhóm sản xuất, mỗi nhóm chuyên một số dòng cá như molly, hoàng lan, hồng kim, tỳ bà, bảy màu, hắc kỳ. Từng nhóm có người quản lý trực tiếp, theo dõi quy trình chăm sóc, kích cỡ, màu sắc và sức khỏe của cá trước khi xuất bán.

"Muốn cá cảnh đi được vào thị trường nước ngoài, người nuôi phải tuân thủ kỹ thuật. Con cá không chỉ đẹp mà còn phải khỏe, đồng đều, hạn chế rủi ro dịch bệnh và đáp ứng yêu cầu của khách hàng" - ông Thủy chia sẻ.

Nhờ cách làm theo chuỗi, HTX đã đưa cá cảnh đến nhiều thị trường như: Singapore, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản và một số nước Trung Đông. Bình quân mỗi tháng, HTX xuất khẩu gần 700.000 con cá cảnh, doanh thu hơn 2 tỉ đồng. Mô hình này cũng tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương, với mức thu nhập ổn định, đồng thời giúp các hộ liên kết yên tâm hơn vì có hợp đồng bao tiêu.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM, cả năm 2025 sản lượng cá cảnh của TPHCM đạt khoảng 250,8 triệu con; xuất khẩu 13,9 triệu con, đạt kim ngạch 15,39 triệu USD.

Ông Nguyễn Văn Phụng, Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh TPHCM, nhận định sinh vật cảnh đang dần trở thành ngành kinh tế sinh thái, góp phần vào sự phát triển nông nghiệp đô thị. Với cá cảnh, giá trị không chỉ nằm ở con giống hay số lượng xuất bán, mà còn ở khả năng kết hợp giữa sản xuất, thẩm mỹ, môi trường và thương mại quốc tế.

Từ những ao nước nhỏ nơi vùng ven, cá cảnh TPHCM đang bơi ra thị trường thế giới. Đó không chỉ là câu chuyện làm giàu của vài hộ nông dân hay một HTX, mà là minh chứng cho sức sống mới của nghề nông thôn trong lòng đô thị: Nhỏ về hình hài, lớn về giá trị; lặng lẽ trong từng bể nước, nhưng đủ sức mở ra một hướng đi nhiều triển vọng cho nông nghiệp TPHCM.