Vì sao tỉ lệ lao động được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp thấp?

Báo cáo tổng kết thi hành Luật An toàn, vệ sinh lao động của Bộ Nội vụ mới đây cho biết đến nay, cả nước có 153 phòng khám bệnh nghề nghiệp được cấp phép hoạt động, trung bình mỗi năm có khoảng 300.000 - 500.000 người lao động được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp.

Trong đó, 3.000 - 5.000 trường hợp mắc bệnh nghề nghiệp được phát hiện (chiếm khoảng 1%) và các trường hợp được giám định bệnh nghề nghiệp chỉ chiếm 2-3% tổng số trường hợp chẩn đoán mắc bệnh nghề nghiệp. 

Tích lũy số trường hợp mắc bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm đến hết năm 2024 là trên 31.000 trường hợp.

Lý giải lý do tỉ lệ lao động được khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, giám định bệnh nghề nghiệp còn thấp, Bộ Nội vụ cho rằng thời gian qua, việc khám sức khỏe định kỳ, khám bệnh nghề nghiệp, lập hồ sơ quản lý, phân loại sức khỏe, đo kiểm, quan trắc môi trường lao động chưa được nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất quan tâm, đặc biệt là trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bên cạnh đó, việc khám bệnh nghề nghiệp còn nhiều hạn chế cả về năng lực khám và các thủ tục, trình tự khám; thiếu bác sĩ được đào tạo chuyên khoa sâu về khám, chẩn đoán bệnh nghề nghiệp; thiếu trang thiết bị và máy móc chuyên dụng phục vụ khám phát hiện bệnh nghề nghiệp. Mặt khác, công tác khám chưa thật sự được triển khai đúng và đủ chỉ định so với các yếu tố có hại mà người lao động tiếp xúc trong quá trình sản xuất; Các chỉ định khám ở nhiều nơi chỉ dừng lại ở khám bệnh phổi phế quản nghề nghiệp và điếc nghề nghiệp do tiếng ồn.

Việc khám và chẩn đoán các bệnh nghề nghiệp còn nhiều hạn chế do sự thiếu hợp tác từ phía người sử dụng lao động trong việc cung cấp thông tin về quy trình sản xuất và các mối nguy hại trong nguyên liệu và công nghệ; thủ tục yêu cầu khám, giám định bệnh nghề nghiệp còn phức tạp.

Bộ Nội vụ cũng chỉ ra thực trạng hiện nay, nhiều người lao động mắc bệnh nghề nghiệp nhưng chưa được hưởng chế độ từ Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp vì hồ sơ liên quan không thể làm đầy đủ, quy định phức tạp, không rõ ràng. Việc lập hồ sơ bệnh nghề nghiệp của người về hưu, chuyển công tác, chuyển công việc rất khó khăn, đặc biệt đối với đơn vị giải thể…

Từ thực tế trên, Bộ Nội vụ đề xuất nghiên cứu hoàn thiện các quy định về khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, giám định bệnh nghề nghiệp và quản lý hồ sơ sức khỏe theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho người lao động trong việc tiếp cận và thụ hưởng chế độ bệnh nghề nghiệp; hoàn thiện cơ chế xác định bệnh nghề nghiệp, cơ chế cập nhật, bổ sung Danh mục bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm và các quy định có liên quan nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động, phù hợp với sự phát triển của khoa học y học lao động và thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Cần xem xét, giải quyết đối với các trường hợp có căn cứ khoa học chứng minh mối liên hệ giữa bệnh và nghề nghiệp nhưng chưa kịp cập nhật vào danh mục bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm; hoàn thiện các quy định về điều dưỡng, phục hồi sức khỏe và tiêu chuẩn sức khỏe nghề nghiệp;

Ngoài ra, cần quy định rõ tiêu chí xác định đối tượng được hưởng chế độ điều dưỡng, phục hồi sức khỏe. Đồng thời, có cơ chế đầu tư, hỗ trợ phát triển cơ sở phục hồi chức năng cho người bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp từ Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và các nguồn lực hợp pháp khác…