Chuyên gia hé lộ "căn duyên" đặc biệt giải cứu đàn voọc quý hiếm ở núi Hòn Dồ

Ngày 30-1, tại TP Huế đã diễn ra "Diễn đàn truyền thông huy động sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan trong bảo tồn đa dạng sinh học bền vững", thuộc khuôn khổ Dự án MiB-GBF. 

Sự kiện do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Huế cùng Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF-Việt Nam) tổ chức, với sự tham gia của gần 120 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng làm công tác bảo tồn tại miền Trung.

Tại diễn đàn, nhiều mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng đã được chia sẻ, trong đó câu chuyện bảo tồn voọc chà vá chân xám ở núi Hòn Dồ, xã Tam Mỹ (TP Đà Nẵng) được xem là một ví dụ điển hình.

Ông Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet), cho biết câu chuyện bắt đầu từ năm 2017, khi Báo Người Lao Động đăng bài viết "Bỏ rơi đàn voọc quý hiếm", phản ánh tình trạng khoảng 50 cá thể voọc chà vá chân xám đang bị cô lập trong một khu rừng nghèo kiệt tại thôn Đông Cố, xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Tam Mỹ, TP Đà Nẵng).

"Từ bài báo này, Chi cục Kiểm lâm Quảng Nam đã điện cho tôi nhờ vào giúp tìm hiểu loài voọc gì, tình trạng như thế nào, bao nhiêu con, để có phương án bảo tồn. Khi đó tôi mới làm bảo vệ voọc ở Sơn Trà mới được 5 năm, chưa biết gì cả. Chúng tôi vào khảo sát, nhận định rằng khả năng không thể bảo tồn được vì 30 ha rừng ở đó là rừng nghèo kiệt, đá nhiều. Khoảng 20-50 cá thể voọc ở cô lập tại 4 hòn núi khác nhau, ở giữa và xung quanh là keo bạt ngàn. Bản thân tôi lúng túng, nhiều người lúng túng" - ông Vỹ kể. 

Rừng không có cây to, bị đốt thực bì thường xuyên, khiến voọc không còn không gian sinh sống, phải leo lên các mỏm đá. Tình thế như "ngàn cân treo sợi tóc" khi họ không có kinh nghiệm, không có tiền. Ông Vỹ điện ra một vài anh em đồng nghiệp, nhiều người khuyên đừng vào, làm không được thì mất uy tín. 

Năm 2018 vào lại rừng sâu tận mắt khảo sát, ông đã lân la với người bản địa và phát hiện ở đây đã có đội bảo vệ rừng cộng đồng hình thành từ năm 2013. Từ đó, người dân được huy động tham gia trực tiếp bảo vệ rừng và bảo vệ voọc. Dần dần, lực lượng này trở thành những "người gác rừng" chuyên nghiệp, nắm rõ mọi biến động trong khu vực. Nhiều người đùa rằng vào rừng Tam Mỹ rất khó vì hễ thấy người lạ là họ báo cho nhóm bảo vệ rừng ngay. Nhiều hộ dân cũng đã ký cam kết hạn chế đốt thực bì, bảo vệ sinh cảnh tự nhiên.

Nhờ sự chung tay của cộng đồng địa phương, đàn voọc chà vá chân xám tại khu vực Hòn Dồn không những được bảo vệ mà còn phát triển ổn định. Theo số liệu năm 2024, quần thể này đã tăng lên 75 cá thể và được đánh giá là quần thể voọc chà vá chân xám duy nhất ngoài tự nhiên được thống kê, đo đếm một cách đầy đủ. Khu vực hiện cũng thu hút ngày càng nhiều du khách đến tham quan, tìm hiểu.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Xuân Huy – Giám đốc Đối ngoại WWF-Việt Nam – khẳng định tổ chức sẽ tiếp tục đồng hành cùng TP Huế, thúc đẩy các sáng kiến bảo tồn dựa vào cộng đồng, góp phần thực hiện hiệu quả Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và Khung Đa dạng sinh học Toàn cầu.